Entegre Zararlı Yönetimi ve Önemli Tarım Ürünlerinde Entegre Mücadele Teknik Talimatları İle İlgili Temel Bilgiler

ENTEGRE ZARARLI YÖNETİMİ ve ÖNEMLİ TARIM ÜRÜNLERİNDE ENTEGRE MÜCADELE TEKNİK TALİMATLARI İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER

 

Kimyasal ilaçlar, kullanım kolaylığının olması kısa sürede etkili sonuç alınması nedeni ile yaygın olarak kullanılır. Ancak kimyasal ilaçların yanlış uygulanmaları sonucu doğal denge bozulmakta, in­san sağlığı olumsuz yönde etkilenebilmektedir. Kimyasal ilaçların bu olumsuz etkilerini azaltmak için; hastalık, zararlı ve yabancı ot­larla mücadelede alternatif yöntemlerin arayışına gidilmiştir.

Günümüzde insan sağlığının, çevrenin ve biyolojik çeşitliliğin korunması Ön plana çıkmıştır. Bu nedenle zirai mücadelenin, agro- ekosistem ve sürdürülebilir tarımsal üretimin dikkate alınarak ya­pılması zorunluluk haline gelmiştir. Bu da ancak, kültürel önlemler başta olmak üzere, kimyasal mücadeleye alternatif yöntemlerin ön­celikli olması ve gerekirse birlikte ve uyum içerisinde kullanılması ile sağlanabilir.

Entegre mücadele; insan sağlığı, çevre ve doğal dengeyi dik­kate alan sürdürülebilir bir mücadele sistemidir. Bu nedenle “En­tegre Ürün Yönetimi ve Sürdürülebilir Tarımsal Üretim’in” çekirde­ğini oluşturur.

Entegre mücadele talimatlarında; mekanik ve fiziksel mücade­leyi de içeren kültürel önlemler, biyolojik savaş, biyoteknik yön­temler, dayanıklı çeşitlerin kullanımı, genetik mücadele gibi kim­yasal mücadeleye alternatif yöntemlere öncelik verilir. Alternatif mücadele yöntemleri ile kontrol altına alınabilen hastalık, zararlı ve yabancı otlara karşı kimyasal mücadele önerilmez. Kimyasal mü­cadele zorunlu ise; doğal düşmanlara, insanlara ve çevreye yan et­kisi düşük olan, çevre dostu ve spesifik ilaçlar önerilir. Bu duruda, ilaçların etkili en düşük dozda ve doğal düşmanların en az zarar gö­receği zamanlarda kullanılması, ilaçlamaların uygun alet ve ilaçlama tekniği kullanılarak yapılması esas alınır.

ENTEGRE MÜCADELENİN TANIMI

Entegre mücadele, “entegre zararlı yönetimi” veya “entegre za­rarlı kontrolü olarak da bilinir. Kısaca “Zararlıların Yönetim Sistemi” olarak ifade edilir.

Entegre mücadele; “Zararlı organizmaların popülasyon dina­mikleri ve çevre ile ilişkilerini dikkate alarak, uygun olan tüm mü­cadele yöntem ve tekniklerini uyumlu bir şekilde kullanarak, zararlı organizmaların popülasyon yoğunluklarını ekonomik seviyesinin altında tutan bir zararlı yönetim sistemidir” şeklinde tanımlanır.

Zararlı organizma: kültür bitkilerinde zarar yapan böcekleri, akarları, nematodları, fungusları, bakterileri, fitoplazmaları, virüsleri, viroidleri, yabancı otları, kemirgenleri ve kuşları kapsar.

Ekonomik Zarar Seviyesi: Zararlı organizmaların ekonomik zarara neden olan en düşük popülasyon yoğunluğudur.

Ekonomik Zarar Eşiği: Zararlı organizma popülasyonunun çoğalarak, ekonomik zarar seviyesine ulaşmasına engel olmak için mücadeleye karar verildiği yoğunluktur.

ENTEGRE MÜCADELENİN HEDEFLERİ

1. Kaliteli ve ilaç kalıntısı bulunmayan ürün elde edilmesi,
2. Yararlı organizmaların korunması ve desteklenmesi,
3. Çiftçilerin kendi serasını, tarlasını, bahçesini düzenli aralıklarla kontrol edebilme ve karar verebilme düzeyine getirilmesi,
4. İlaçların çevrede (toprak, su ve hava) yarattığı olumsuzlukları en aza indirilmesi.

ENTEGRE MÜCADELENİN İLKELERİ

1. Entegre mücadele, belirli biragro-ekosistemde bulunan has­talık, zararlı ve yabancı otların mücadelesinin ayrı ayrı değil, bun­ların tümünün birlikte yapılmasını ve uygun mücadele yöntemleri ve tekniklerinin, birbirini tamamlayacak şekilde uygulanmasını ön­görür.
2. Entegre mücadelede hastalık, zararlı ve yabancı otların ta­mamen ortadan kaldırılması değil, bunların popülasyon yoğun­luklarının ekonomik zarar seviyesinin altında tutulması esastır.
3. Entegre mücadele programları ana hastalık, zararlı ve yabancı ot mücadelesi esas alınarak uygulanır. Ancak potansiyel zararlı or­ganizmalar da dikkate alınır.
4. Entegre mücadelede, mevcut yararlı organizmaların korun­ması ve desteklenmesi esastır. Bunlar kitle halinde üretilerek veya ithal edilerek salınabilir.
5. Kimyasal mücadele, Entegre mücadele programlarında en son başvurulması gereken bir mücadele yöntemidir. Ekonomik ve ekolojik olarak bir zorunluluk bulunmadığı sürece kimyasal müca­deleye yer verilmemesi gerekir. Ancak kimyasal mücadele uygu­lama zorunluluğu var ise, çevre dostu ve seçici ilaçlar kullanılmalı, bunlar Önerilen doz ve zamanda uygulanmalıdır. Kullanılan pestisitlerin son ilaçlama ile hasat arasında geçmesi gereken sürelerine uyulmalıdır.

ENTEGRE MÜCADELENİN YARARLARI

1. Entegre mücadele, sürdürülebilir tarımsal üretimi ve kalkın­mayı sağlar,
2. Kaliteli ve ilaç kalıntı riski az olan ürün elde edilmesini sağlar,
3. Zararlı organizmaların, kullanılan ilaçlara karşı direnç oluş­turmasını geciktirir,
4. Entegre mücadele, çevreci bir mücadele sistemi olup, insan sağlığı ve çevrenin korunmasını sağlar,
5. Doğada var olan biyolojik çeşitliliğin ve canlılar arasındaki do­ğa! dengenin korunmasını sağlar,
6. Zararlı organizma popülasyonlarının baskı altında tutulma­sında büyük rol oynayan, yararlı organizmaların korunmasını sağ­lar. Bunun sonucu olarak salgın yapma tehlikeleri azalır.
7. Gereksiz ilaçlamaların önlenmesi nedeniyle, ilaçlama sayısı azalacağından hem insan ve hayvanlarda oluşabilecek zehirlenme riski, hem de mücadele masrafları azalır.

 

ÖNEMLİ TARIM ÜRÜNLERİNDE ENTEGRE MÜCADELE TEKNİK TALİMATLARI İLE İLGİLİ KISA BİLGİLER

ÖRTÜALTI SEBZE

1) Örnekleme ve Kontrol Yöntemleri

• • Zararlılar ve doğal düşmanlar

Örneklemeler haftada bir kez yapılır. Döl süresi kısa olan, hızlı çoğalan zararlılarda (beyazsinekler, yaprak bitleri) bu aralık daha kısa (3-4 gün) tutulur. Ekonomik zarar eşiğine yaklaşıldıkça örnekleme aralığı kısaltılır.

• Hastalıklar

Hastalıklı bitkiler, fide döneminden itibaren kontrol edilir. Serada bitkiler genel olarak gözden geçirilerek; solgunluk, gelişmede ge­rilik, kuruma ve deformasyon belirtileri gösteren bitkiler aranır.

• Bitki besin elementleri noksanlıkları

Yaprak, meyve ve toprak örneklemeleri yapılır.

• Yabancı ot örnekleme yöntemi

0.25 m²Tık çerçeveler tesadüfi olarak sıra arasına belirli sayılarda atılır ve içerisine giren yabancı ot türleri kaydedilir.

2) Ana Zararlıları

a) Tütün beyazsineği [Bemisia tabaci, Trialeurodes vaporariorum (Westw.)(Hom.:Aleyrodidae)]

• Yılda ortalama 9-10 döl verirler.
• Polifag zararlıdır.
• Konukçuları özellikle domates, hıyar, biber, fasulye ve patlı­candır.
• Beslenme, yumurta bırakma ve dinlenme için yaprakların alt yüzünü tercih ederler.
• Bitki özsuyunu emerek beslenirler. Beslenme sırasında tatlı ve yapışkan bir madde salgılarlar. Bu madde üzerinde fumajin man­tarları gelişerek siyah bir tabaka oluşmasına neden olurlar.
• Beyazsinek erginleri bazı virüs hastalıklarının taşır.

• Biyoteknolojik yöntemle mücadelesinde; beyazsineğin serada varlığını belirlemek için fide dikimi ile birlikte dekara 1 adet olacak şekilde sarı yapışkan tuzaklar, bitkinin 10-15 cm üzerinden asılır. İlk ergin uçuşu belirlendikten sonra ise 10 m²‘ye 1 tuzak gelecek şe­kilde 3 m aralıklarla ardışık olarak, tuzaklar aynı şekilde yerleştirilir. Tuzaklar kirlendikçe yenisi ile değiştirilir.
• Biyolojik mücadelesinde; Macrolophus calîginosus Ege Böl­gesinde çok etkilidir. Encarsia formosa salımı yapılabilir.
• Kimyasal mücadele: Beyazsineklere karşı ilaçlı mücadelede, göz önünde bulundurulması gereken mücadele eşiği, “yaprak başına 5 iarva+pupa’dır.

 

b) Yaprak galeri sinekleri [Liriomyza trifolii (Burgess), L.bıyoniae (Kalt.), L.huidobrensis (Blanchard) (Dip.:Agromyzidae)

• Yumurtalarını yaprak epidermisine bırakır.
• Zararlının 3 larva dönemi bulunur.
• Yaprak galeri sineği, sera koşullarında bütün mevsim görüle­bilir.
• Bir dişi, 30°C sıcaklıkta ömrü boyunca yaklaşık 400 yumurta bı­rakabilir.
• Sera koşullarında yaklaşık 10 döl verebilir.
• Larvalar yaprakta iki epidermis arasındaki parankima doku­sunda beslenerek ilerler ve bunun sonucunda galeriler oluşur.
• Polifag bir zararlıdır.
• Özellikle fasulye, hıyar ve domateste zararı önemlidir.
• Karantinaya tabi bir zararlıdır.
• Biyoteknolojik yöntemle mücadelesi beyazsineklerde olduğu gibidir.
• Yaprak galeri sineklerine karşı ilaçlı mücadelede göz önünde bulundurulması gereken mücadele eşiği, küçük yapraklı bitkilerde yaprak başına 4 larva, büyük yapraklı bitkilerde yaprak başına 10 lar­vadır.

c) Yaprakbitleri [Myzus persicae (Sulz.), Aphis gossypjj Glov., Macrosiphum euphorbiae (Thomas), Uroleucon cichorii (Coch.)(Hom.:Aphididae)]

• Yaprak bitleri yaşayışlarına göre “Tek konukçulu” ve “İki konukçulu” olmak üzere iki gruba ayrılırlar.
• İki konukçulu türlerde ikinci ve üçüncü döllerden meydana gelen kanatlı formlar, bulundukları birincil konukçuyu terk edip ikin­cil konukçulara giderler.
• Kışı geçiren yumurtalardan çıkan bireyler (Fundatrix) döl­lemişiz olarak (partenogenetik) çoğalırlar ve canlı doğururlar.
• Sera koşullarına ve türlere göre yılda 10-16 döl verirler.
• Yaprakbitleri bitki özsuyunu emerler.
• Virüs hastalıklarını taşırlar.
• Tatlı madde salgılarlar. Bunun üzerinde saprofit funguslar gelişerek bitki yüzeyini örter, özümleme ve solunumu engeller (Fumajin)
• Polifag bir zararlıdır. Özellikle hıyar, domates, patlıcan ve ka­bakta zararı Önemlidir.
• Predatörlerden, özellikle Coccinellid, Chrysopid ve Syrphid’ler; Parazitoitlerden de Aphidius türleri, biyolojik mücadele açısından çok önemlidir.
• Kimyasal mücadelesine karar verebilmek için; yaprakbitlerinin mücadele eşiği olan yaprak başına küçük yapraklı bitkilerde(biber) 10 adet zararlı, büyük yapraklı bitkilerde (domates, hıyar, patlıcan, fasulye) 20 adet zararlı olması gerekir.
• Ancak çevrede bu zararlının vektörü olduğu virüs hastalıkları görülüyorsa vektör mücadelesi yapmak amacıyla daha erken dö­nemde ilaçlama yapılabilir.
• Mücadelede spesifik afisitler uygulanarak doğal düşmanların korunmasına özen gösterilmelidir.

d) Kırmızıörümcekler [Tetranychus cinnabarinus (Bo- isd.), T.urticae Koch., T. urtica turkestani (Ugar.-Nicols) (Aca- rina:Tetranychidae)]

• Dişiler, yumurtalarını yaprak alt yüzeyine, yaprak damarları bo­yunca yaptıkları ağlar arasına bırakırlar.
• Larvalar ergin olana kadar 3 gömlek değiştirirler.
• Bir dişi 100-200 yumurta bırakabilir.
• Döl sayısı seranın koşullarına ve konukçusuna bağlı olarakde- ğişir. Yılda 10-12 döl verebilmektedirler.
• Ağız parçaları içinde bulunan styletleri ile bitki dokusunu ze­delerler. Çıkan bitki Özsuyunu emerek beslenirler.
• Virüs vektörleridir.
• Polifag bir zararlıdır. Özellikle fasulye, hıyar, domates, patlıcan ve kabakta zararı Önemlidir.
• Doğal düşmanlardan, özellikle Phytoseidler, Coccinellidler ve predatör tripsler biyolojik mücadele açısından çok Önemlidir.
• Kırmızı örümcek yoğunluğu başlangıçta sera kenarlarında meydana geldiği ve lokal olarak görüldüğü için, sadece bu yerler spesifik akarisitlerle ilaçlanmalıdır.
• Zararlı, sera içine yayılmış ve mücadele eşiği olan; küçük yapraklı bitkilerde yaprak başına 3 adet, büyük yapraklı bitkilerde ise yaprak başına 5 adet yoğunluğa ulaşmış İse kaplama ilaçlama ya­pılmalıdır.
• Çevrede vektörü olduğu virüs hastalıkları yaygınsa, mücadele eşiği göz önüne alınmadan mücadele yapılmalıdır.
• Uygulamada sadece hedeflenen zararlıyı öldürmesi için spe­sifik akarisitler kullanılmalıdır.

e) Tripsler [Thrips tabati Lind., Frankliniella occidentalis Pergande. (Thys.:Thripidae)]

• Dişiler, bitki sapına yakın yaprak dokusuna tek tek yumurta bı­rakır.
• Nimfler bitkide beslenir. Pupa olmak için toprağa girerler ve pupa olurlar.
• Ergin olduktan sonra bitkiye yeniden dönerler.
• Sera koşulları ve bitki çeşidine göre yılda 4-6 döl verirler.
• Nimf ve erginler bitki özsuyunu emerler.
• Frankliniella occidentalis , hem yaprakta hem çiçekte besle- nerekzararlı olur.
• Bazı sebze virüs hastalıklarının vektörüdür.
• Polifag bir zararlıdır. Özellikle hıyar, biber ve fasulyede zararı önemlidir.
• Doğal düşmanlardan, özellikle Orius spp. biyolojik mücadele açısından Önemlidir.
• Tripslerir kimyasal mücadelesine karar verebilmek için küçük yapraklı bitkilerde yaprak başına 10 adet, büyük yapraklı bitkilerde yaprak başına 20 adet zararlı sayısına ulaşmalıdır.

 

3) Ana Hastalıklar

a) Kurşuni Küf (Botrytis cinerea Pers.)

• Hastalık için uygun koşullar: 20-25 ^fiC sıcaklık ve %90-95 oran­tılı nem.
• Kışı sklerot olarak geçirir.
• Kültürel önlem olarak seralarda iyi havalandırma yapılması, sıcaklık ve orantılı nemin düşürülmesi önerilir.
• Fiziksel mücadelede solarizasyon uygulaması önerilir.
• Serada ve çevrede ilk hastalık belirtileri görüldüğünde İlaç­lama yapılır.

 

b) 3.2 Domates Mildiyösü [Phytophthora infestans (Mont. De Bary)]

• Kışı bitki artıklarında oospor halinde geçirir.
• Seralarda sadece domateste zararlı olur.
• Epidemi 19-22 °C ve %80 nemin üstünde olan koşullarda ger­çekleşir.
• Kültürel önlem olarak seranın iyi havalandırılması önerilir.
• Serada ve çevrede ilk hastalık belirtileri görüldüğünde ilaç­lama yapılır.

c)  Kabakgillerde Mildiyö (Pseudoperonospora cuben- sis Berk. And Curt)

• Sera İçinde hastalığın yayılmasında hava akımları rol oynar.
• Epidemi 20-22 ^UC ve %90 nemin üstünde olan koşullarda ger­çekleşir.
• Konukçuları hıyar ve kavundur.
• Kültürel önlem olarak seralarda iyi havalandırma yapılması, sı- caklıkve orantılı nemin düşürülmesi önerilir.
• Serada ve çevrede ilk hastalık belirtileri görüldüğünde ilaç­lama yapılır.

d) Toprak Kökenli Hastalıklar (Fusarium spp., Verticil- lium spp, Rhizoctonia solanı, Phytophthora spp., Pythium spp., Alternaria spp., Sclerotinia spp., Pyrenochaeta lycopersici)

• Kültürel önlemler:
• Dayanıklı çeşit yetiştirilmeli,
• Sulama suyunun kök boğazı çevresinde birikmesi önlenmeli, tercihen damlama sulama yapılmalı,
• Dengeli gübreleme ve iyi bakım yapılmalı,
• Hastalıklı bitki artıkları bulaşan su sulama suyu olarak kulla­nılmamalı,
• Yabancı otlar temizlenmeli,
• Ekim nöbeti uygulanmalı,
• Serada kalan bitki artıkları toplanıp, yakılmak
• Zayıf ve süzek topraklarda kompost veya çiftlik gübresi uy­gulaması yapılmalıdır.
• Fiziksel mücadele: Solarizasyon uygulanmalıdır.
• Kimyasal mücadele: Solarizasyon uygulaması fümigantların düşük dozları ile kom­bine edilerek uygulanır

 

4) Fizyolojik Meyve Bozuklukları

Örtü altında yetiştirilen domateslerde rastlanabilecek fiz­yolojik meyve bozuklukları:

• Çiçek burnu çürüklüğü: Nedenlerinden biri topraktaki Ca ek­sikliği veya topraktan kalsiyumu alamamasıdır.
• Lekeli solgunluk: Nedenleri; yüksek N, düşük K, yüksek top­rak ve hava nemi, gece-gündüz sıcaklık değişimleri, düşük ışık yo­ğunluğu ve toprak sıkılığıdır.
• Çatlama: Yüksek sıcaklık ve nemden dolayı çok hızlı büyüme gösteren meyvelerde görülür. Olgunlaşma sırasında kuru bir dö­nemi, çok yağışlı bir dönem ya da yoğun bir sulama dönemi izli­yorsa veya gece ile gündüz arasındaki ısı farkı fazla ise bu hastalık görülebilir.

• Meyve kabarcığı: Nedeni bilinmemektedir.
• Güneş yanıklığı: Bitkinin güneşe bakan, yapraklar ile ko­runmayan tarafında ve doğrudan güneş ışığı ile temas eden böl­gelerinde görülür.
• Kedi yüzü: İri meyveli domates çeşitlerinde, meyve tutumu sırasında sıcaklıkta meydana gelen ani değişiklikler, özellikle düşük sıcaklıklar nedeniyle meydana gelir. Sıcaklığın düzene girmesi ile so­run kendiliğinden ortadan kalkar.

Örtü altında yetiştirilen kabakgillerde rastlanabilecek fiz­yolojik meyve bozuklukları:

• Açık renklilik: Hıyarda rastlanır. Nemli ve soğuk toprakla te­mas eden meyvelerde görülür.
• Kızamık: Çevre koşulları su damlacıkları oluşumunu teşvik edici olduğunda lekeler oluşur.
• Güneş yanıklığı: Doğrudan güneş ışığına maruz kalan mey­velerde veya ani güneş ışığına maruz kalan meyvelerde görülür.

Örtü altında yetiştirilen biberlerde rastlanabilecek fizyo­lojik meyve bozuklukları:

Güneş yanıklığı: Çok şiddetli güneş ışığının olduğu aylarda görülür.

Çiçek burnu çürüklüğü: Nedeni sulama düzensizlikleri ve Ca yetersizliğidir.

 

5) Yabancı otlar

Canavar otu [Orobanche spp. (Orabanchaceae)]

Topalak [Cyperus rotundus L (Cyperaceae)]

Darı–yapışkan ot türleri [Seteria spp. (Poaceae)]

Semizotu [Portulaca oleracea L. (Portulacaceae)]

Darıcan türleri [Echinochloa spp. (Poaceae)]

Yabancı otlara karşı fiziksel mücadele başarılı olmaktadır. So­larizasyon uygulaması tek başına veya tavuk gübresiyle birlikte uygulandığında, canavar otu dahil tekyıllık yabancı ot türleri iyi bir şekilde kontrol edilir.

Yabancı otlara karşı çeşitli Örtü materyalleri (sap, saman, gibi bitkisel ya da renkli polietilen materyaller) kullanılarak malçlama ya­pılabilir.

Örtü altı üretimde ruhsatlı yabancı ot ilacı bulunmamaktadır.

TURUNÇGİL

1. Zararlıların ve yararlıların örnekleme yöntemleri

• Dal sayım yöntemi: Koşniller ve kabuklu bitler gibi sabit za­rarlılara karşı kullanılan bir yöntemdir.
• Göz île inceleme yöntemi: Tüm vejetasyon süresince, turunçgil bahçelerinde bulunan zararlı ve yararlı türler ile bunların popülasyon yoğunluklarını saptamak için kullanılır.
• Darbe yöntemi: Ağaçların üzerinde bulunan hareketli zararlı ve yararlı türlerin yoğunluklarını belirlemek için kullanılır.
• Tuzak yöntemi: Zararlının özelliği ve türüne göre değişik tip ruhsatlı tuzaklar 98-10 dekara 1 adet olacak şekilde kullanılır.

Zararlılar

1. Turunçgil unlubiti [Planococcuscitri (Risso) (Hemiptera: Pseudococcidae)]

• Yılda 4-5 döl verir.
• Dişi bireyler üç nimf dönemi geçirerek ergin olurlar.
• Erkek bireyler iki nimf, prepupa ve pupa dönemi geçirerek er­gin olurlar.
• Eşeyli veya eşeysiz olarak üreyebilirler.
• Polifag bir zararlıdır.
• Turunçgiller başta olmak üzere zeytin, dut, bağ, nar, muz, zak­kum, yerfıstığı, bal kabağı, kavun, karpuz ve birçok süs bitkisi ko­nukçuları arasında yer alır.
• Turunçgillerden altıntop, Washington navel portakalı, yafa portakalı ve limonlarda daha çok zararlıdır.
• Ülkemizde kitle üretimi yapılan ve bahçelere salınan, Türkiye koşullarında kışı geçiremeyen Cryptolaemus montrouzieri avcı bö­ceği ve Leptomastiz dactyiopii parazitoidi en önemli faydalılardır.

 

2. Turunçgil kırmızı kabuklu biti {Aonidiellaaurantii (Mask.) ve Turunçgil sarı kabuklubiti [Aonidiella citrina (Coq)] (He­miptera: Diaspididae)

• Bu kabuklu bîtierovovivıpardırlar.
• Bir dişinin karnından açılan yumurtalardan 30-150 adet ha­reketli larva çıkabilir.
• Dişiler 2 nimf, erkekler 2 nimf, prepupa ve pupa dönemlerin­den sonra ergin olurlar.
• Bölgelere göre 3-5 döl verebilirler.
• A.citrina trurunçgil ağaçlarının en çok yapraklarını, sonra mey­velerini tercih eder, AaurantTnin aksine sürgün ve dallarda yok de­necek kadar azdır.
• A.citrina yaşlı, A.aurantii genç ağaçları tercih eder. Bu tercih­ler türlerin ayrılmasında önemlidir.
• Doğu Akdeniz bölgesinde hakim tür A.aurantii, diğer bölge­lerimizde ise A.c/fma’dır.
• Meyve, yaprak ve sürgünleri sokup emerek kalite ve kantite kaybına neden olurlar.
• En etkin doğal düşmanları Chiiocorus bipustulatus \ \e Aphytis türleridir.
• Parazitlenmenin %50’nin üzerinde olduğu bahçelerde ilaç­lama yapılmamalıdır.
• Yaprak başına düşen canlı ergin ve nimf sayısı A.citrina için 20den, A.aurantii için 0,5’den fazla ise ilaçlama gerekir.
• İlaçlamalarda yazlık yağlar kullanılacaksa bahçe sulanmalı, sıcaklığın 32 °C’yi geçmediği saatlerde ilaçlama yapılmalıdır.
• Yazlık yağlar, kükürtlü preparatlarla kesinlikle karıştırılmamalı, yazlık yağ ile kükürtlü preparatlar arasında en az bir ay süre bıra­kılmalıdır.

 

3. Akdeniz meyvesineği [Ceratitis capitata Wied.(Dip- tera:Tephritida)]

•  Yumurtaları mekik şeklinde ve beyazdır.
• Bir dişi ömrü boyunca yaklaşık 300 adet yumurta bırakır.
• Ege bölgesinde yılda 4-5, Akdeniz Bölgesi’nde ise 7-8 döl ve­rebilir.
• Polifag zararlıdır. 200’den fazla konukçusu vardır. Ülkemizde önemli konukçuları; turunçgiller (ekşi limon hariç), şeftali, kayısı, Trabzon hurması, incir, avokado, elma ve nardır.
• Zararı larvalar yapar.
• Karantina zararlısıdır. Toleransı sıfırdır.
• Türkiye’de Akdeniz sahil şeridinde yıl boyu görülebilir.
• Türkiye’de herhangi bir doğal düşmanı saptanmamıştır.
• Son ilaçlama ile hasat arasındaki bekleme süresine dikkat edil­melidir.
• Günlük sıcaklık 16 “C’nin altına düştüğünde ilaçlamalara son verilir
• Limon bahçelerinde ilaçlamaya gerek yoktur.
• Mücadelede zehirli yem kısmi dal ilaçlama yöntemi kullanı­lır.

 

4. Turunçgil kırmızı örümceği [Panonychus citri McGregor (Acarina: TetranychidaeJ]

– Erginler 4, larvalar 3 çift bacaklıdır.

• Bir dişi günde 2-3 adet olmak üzere ömrü boyunca 20-50 adet yumurta bırakabilir.
• Yılda 12-15 döl verebilir.
• Kışı ergin ve yumurta döneminde geçirirler.
• Ergin, nimf ve larvalar yaprak ve meyveleri sokup emerek bes­lenir.
• Yaşlı yapraklardan genç ve taze yapraklara doğru göç ederler.
• Turunçgil kırmızı örümceğinin en önemli doğal düşmanları Acarina takımının Phytoseiidae familyasına bağlı predatörlerdir.
• Bir ergin dişi Phytoseiid, günde yaklaşık 22 adet akar nimfini tüketir.
• Yazlık yağların predatör akarlara önemli olumsuz etkisi yoktur.
• 10 yaprakta 3’den az sayıda kırmızı örümcek varsa ilaçlama ya­pılmamalı,4-9 arasında ise yazlık yağlarla ilaçlama yapılmalı, 10 ve daha fazla ise akarisitlerden birisi kullanılmalıdır.

 

5. Pasböcüsü [Phyllocoptruta oleivora Ashm. (Acarina: Eri- ophyidae)]

• Uygun koşullarda yılda 30-40 döl verebilir.
• Nimf ve erginleri taze yaprak, fil iz ve meyveleri emerek zararlı olur.
• Zarar görmüş portakal meyveleri pas rengini, limonlar ise gü­müşi renk alır.
• Konukçuları; portakal, limon, mandarin, turunç, altıntop, üç yapraklı, zeytin ve birçok sebze türleridir.
• Yaprak başına 3-4 adet ve meyvelerde 1 cm’lik alanda 1-2 adet pasböcüsü görüldüğünde ilaçlı mücadeleye geçilmelidir.
• Pas böcüsü bazı ağaçlarda görülürse, nokta ilaçlama yapılır.
• Bahçe ağır bulaşık ise her tarafı ilaçlanmalıdır.

6. Turunçgil tomurcukakarı [Acerina sheldoni Ewing (Aca- rina: Eriophyidae)]

Kışı tomurcuk kapsülleri içinde geçirir.

• Mart sonu -nisan ayı başlarında yeni sürgünlerdeki taze göz­lere yumurta koymaya başlar.
• Yumurtadan çıkan akarlar göz içerisinde beslenerek bunları öldürür.
• Sokup emdiği yerler siyahlaşır.
• Gelişmelerini yazın 10, sonbaharda 15, kışın da 20-30 günde tamamlar.
• Ana konukçusu limondur. Portakal ve altıntoplarda da zarar yapar.

 

7. Harnup güvesi [Ectomyelois ceratoniae (Lepidop- tera:Pyralidae)]

• Özellikle unlu bit ile bulaşık meyveleri seçerek yumurtalarını bırakırlar.
• Yılda 4-5 döl verirler.
• Turunçgillerde 2. Dölden itibaren zarar yaparlar.
• Polifag meyve zararlısıdır. En çokzararı VVashington portakalı ve altıntoplarda yapar.

 

8. Portakal güvesi [Cryptoblabes gnidiella (Mili.) (Lepi- doptera: Pyralidae)]

• Turunçgil unlu bitine bağımlı bir yaşayış biçimi vardır.
• Dişiler yumurtalarını meyveler üzerindeki unlu bit kolonileri arasına tek tek veya nadiren küçük gruplar halinde bırakırlar.
• Akdeniz iklim kuşağında yılda 5-7 döl verebilir.
• Bir dölünü yaz aylarında 5 hafta, kış aylarında ise 5 ayda ta­mamlar.
• Polifag zararlıdır. Turunçgil, asma, yeni dünya, nar, pamuk, mı­sır ve sorghum konukçuları arasındadır.
• Yaşamı büyük ölçüde Turunçgil unlu bitine bağlı olduğu için mücadelesinde Turunçgil unlubiti ile mücadele önem taşır.
• Biyolojik mücadelesinde Bacillus’lu preparatlar kullanılır.

 

9. Turunçgil yaprak galeri güvesi [Phyllocnistiscitrella Stainton (Lepidoptera:Gracillaridae)]

• Larva yaprak içine girerek galeri açar.
• Yılda 9-15 dol verebilir.
• Yoğun popülasyonlarda taze sürgün ve meyvelerde de ga­leriler görülür.
• İlkbahar sürgünlerinde %15-20 bulaşma saptanırsa ilaçlama yapılmalıdır.

 

10. Yaprakbitleri [Turunçgil yeşil yaprakbiti [Aphis spiraecola), Pamuk yaprakbiti (Aphis gossypii), Turunçgil siyah yap­rakbiti (Toxoptera aurantii),  Börülce yaprakbiti (Aphis craccivora),  Şeftali yaprakbiti (Myzus persicae) (Hemiptera:Aphididae)]

• Erginlerin kanatlı ve kanatsız formları vardır.
• Eşeyli ya da eşeysiz olarak çoğalabilirler.
• İlkbaharda döllemsiz çoğalarak koloniler oluştururlar.
• Tatlı madde salgılayarak fumajine neden olurlar.
• Bazı yaprakbitleri, Turunçgillerde Tristeza hastalık etmeni vi­rüslerin de taşıyıcısıdır.
• Doğal düşmanları: Cocdnellaseptempunctata, Chryoperla car- nea, Heterotoma dalmatinum, Campyloneura virgula, Binodoxys an- gelicae
• Mücadelesinde ilkbaharda ağaç başına ortalama 15’ten fazla sürgün bulaşıksa bahçedeki parazitoid ve predatörlere etkisi az olan spesifik afisitler kullanılmalıdır.
• Genel olarak ilaçlamalardan kaçınılmalı veya nokta ilaçlama yapılmalıdır.
• Pirimicarb etkili maddeli ilaçlar A.gossypii’ye karşı etkisizdir.
• Yaz aylarında ilaçlamalardan kesinlikle kaçınılmalıdır.

11. Turunçgil beyazsineği [Dialeurodes citri (Hemiptera: Aleyrodidae)]

• Eşeyli ve eşeysiz çoğalabilirler.
• Dişiler yumurtalarını yeni oluşan yaprakların alt yüzüne tektek bırakırlar.
• Bir dişi 150-200 yumurta bırakır.
• Üç larva, prepupa ve pupa döneminden sonra ergin olurlar.
• Erginleri 10 gün kadaryaşar.
• Yılda 2-3 döl verebilirler.
• Yoğun tatlımsı madde salgılayarak fumajine neden olurlar.
• Polifag zararlıdır.Turunçgillerden başka 100’ün üzerinde ko­nukçusu vardır.
• En önemli parazitoidi: Encarsia lahorensis
• En önemli predatörleri: Serangîum parcesetosum.Gdostethus arcuatus ve Aschersonia aleyrodis
• Haziran ayında yapılan kontrollerde turunçgil beyazsineğinin yumurta, larva ve pupa dönemlerinden yaprak başına en az 3 adet canlı bulunuyor ve faydalıları da yoksa ilaçlı mücadeleye ka­rar verilir.

 

12.Turunçgil pamuklu beyazsineği [Aleurothrixusfloccosus (Hemiptera:Aleyrodidae)]

• Bir dişi ömrü boyunca 100-150 yumurta bırakır.
• Erginler yaprak altında tektek bulunur.
• Sonbaharda zararlının yoğun olduğu bahçelerde hasada ya­kın dönemde tatlımsı maddeler damlama şeklinde akar.
• Larvalar bitki özsuyunu emerler.
• Larva ve pupaları salgıladığı tatlımsı madde nedeniyle çok yo­ğun bir fumajine neden olurlar.
• Zararlının vücudu yapışkan ve pamuksu maddelerle yoğun şekilde kaplı olduğundan kimyasal mücadele başarı sağlama­maktadır.

 

13. Torbalı koşnil [Icerya purchasi (Hemiptera: Margarodi- dae)]

• İlkbahar, yaz ve sonbahar olmak üzere yılda 3 dol verir.
• Bitki özsuyunu emerek gelişmesini sürdürür.
• Çıkardığı tatlı madde ile fumajine neden olur.
• Tatlımsı maddeler karınca ve arı faaliyetini artırdığından pre­datörleri de kaçırırlar.

 

14. Yıldız koşnili (Ceroplastes floridensis) ve Kanhbalsıra (Ceroplastes rusci) (Hemiptera:Coccidae)

Yıldız koşnili:

• Döllemsiz olarak çoğalır, erkeği yoktur.
• Akdeniz Bölgesi’nde haziran ve ekim aylarında olmak üzere yılda iki döl verir.
• Üç larva döneminden sonra ergin olur.

Kanhbalsıra:

• Fumajine neden olur.
• Konukçuları başta turunçgil olmak üzere harnup, nar, ayva, erik, malta eriği, Trabzon hurması, taflan, kauçuk, defne, muz, mer­sin, zakkum, palmiye vb. bitkilerdir.
• Mayıs ayında yapılan kontrollerde yaprak başına bir adet canlı ergin düşerse ilaçlama yapılır.

15.  Yumuşak Koşniller [Gri Yumuşak Koşnil (Coccus pseu- domagnoliarum )ve Kahverengi Yumuşak Koşnil (Coccus hes- peridum) (Hemiptera: Coccidae)]

• Ovipardır.
• Yılda bir döl verir.
• Tatlımsı madde salgılayarak fumajine neden olurlar.
• Hasat sonu ile çiçeklenme başlangıcı arasında (aralık-mart ayları) yapılacak bir yazlık yağ uygulaması zararlının kontrolü için yeterlidir.

 

16. Zeytin kara koşnili [Saissetia oieae (Hemiptera:Coccidae)]

• Yedi ayrı biyolojik dönem gösterir.
• Larva ve ergin dönemlerinde ağacın özsuyunu emerek beslenir.
• Tatlımsı madde salgılayarak fumajine neden olur,
• Ana konukçusu zeytindir. Ege Bölgesinde narenciye, çınar, ayva, nar, defne gibi bitkilerde de zarar yapar.

 

17. Yaprak pireleri [Sivribaşlı yaprakpiresi (Asymmetresca decedens), Yuvarlakbaşlı yaprakpiresi (Empoasca dedpiens) (Hemiptera:Cicadellidae)]

• Erginleri aktiftir, kolaylıkla sıçrar ve uçarlar.
• Ergin ve nimflerin yan yan yürümeleri çok karakteristiktir.
• Yılda 3-4 döl verirler.
• Yaprak pireleri turunçgil içerisinde Özellikle portakal ve man­darin çeşitlerinde önemli zarara neden olur, ancak bunlar turunç­gil üzerinde dol vermezler.
• Bitki özsuyunu emerler.
• Polifag zararlıdır. Pamuk, fasulye, bakla, börülce, susam, mısır, yonca, domates, patlıcan, patates, şeker pancarı, turunçgil ve asma olmak üzere birçok kültür bitkisi ve yabani bitkiler konukçularıdır.
• Yaz sonu ve sonbaharda kışlama amacıyla turunçgillere göç ederler ve zarar verirler.
• Sonbaharda bu zararlıya karşı uzaklaştırıcı etkiye sahip kireç uygulaması yapılır. Bu uygulamanın bir kere yapılması yeterlidir. Yağmurla yıkanırsa uygulama tekrarlanır.

 

HASTALIKLAR

1. Uçkurutan [Phoma tracheiphila ]

• Hastalanan dallardaki yaprak ayaları dökülür, yaprak sapları­nın genellikle dal üzerinde kalması tipiktir.
• Fungus kışın toksin salgılamadığı için belirtiler görülmez.
• Hastalığın konukçusu turunçgil olup limon en duyarlı türdür.

 

2. Turunçgil meyvelerinde kahverengi çürüklük ve gövde zamklanması [Phytophthora citrophthora]

• Hastalık etmeni toprak kökenlidir.
• Çok geniş konukçu dizisine sahiptir. Limon, mandarin, por­takal, altıntop, turunç, ağaç kavunu önemli konukçularındandır.

 

3. Turunçgil depo çürüklükleri [Yeşil Küf Çürüklüğü (Peni- cillium digitatum, Mavi Küf Çürüklüğü (Penicillium italicum)]

• Çürüklük bahçede, depolarda, işleme evlerinde sorundur.

4. Turunçgillerde kahverengi leke [Alternaria alternata sp.atn]
5. Turunçgil dal yanıklığı [Pseudomonas syringae pvsyringae]

 

4. Turunçgil cüceleşme viroidi [C/trus exocortis pospivi- roid, CEVd]

• Aşı materyali, çeşitli budama alet ve ekipmanları ile ağaçtan ağaca yayılır.
• Anacı turunç olan ticari turunçgil çeşitlerinde gözle görüle­bilen tipik belirtilere neden olmaz.
• Birçok portakal, mandarin ve altıntopta belirti göstermez. Ancak viroidle bulaşık aşı gözü üç yapraklı hibritler üzerine aşılan­dığında belirtiler görülür.
• Budama alet ve ekipmanları ağaçtan ağaca geçerken %3’lük sodyum hipoklorid veya %2’iîk sodyum hidroksit+%2′!ik formalin solüsyonlarına batini arak dezenfekte edilmelidir.

 

7. Turunçgil gözenek viroidi [Citrus cachexia pospiviroid, CcVd]

• Hastalık Xyloporosis olarak da bilinir.
• Ezocortis (cüceleşme) viroidinin bulunduğu her yerde rast­lanır.
• Gövdede fidanlar 8-10 yaşını geçtikten sonra hastalık belirti­leri görülür.
• Satsuma mandarini 8 yıldan önce belirti göstermez.
• Tolerant anaçlar: üç yapraklı, citrange’lar, citrumelo’lar, kaba li­mon ve turunç’tur.

 

8. Turunçgil tristeza virüsü [Citrus tristeza dosterovirus, CTV]

• Floeme özelleşmiş virüstür.
• Göçüren hastalığı olarak bilinir.
• Yaprak bitleri hastalığın vektörüdür.
• Turunç anacı çok duyarlıdır.
• Üç yapraklı anaç üzerine aşılı satsuma mandarinlerinde Ölüm­lere neden olabilir.
• Hastalıklı turunç anacının kabuğunun iç yüzeyinde toplu iğne batırılmış gibi girintiler tipiktir.
• Bu belirtiler üç yapraklı anacı üzerinde görülmez.

 

9. Turunçgil psorosis virüsü [Citrus psorosis-associated ophiovirus, CPSaV]

• Ülkemizde kavlama olarak bilinir.
• Hastalık her türlü aşı materyali İle yayılır.
• Mekanik olarak, tohumla veya kök teması ile taşınabilir.
• Psorosis grubu içinde Psorosis A, Psorosis B, Citrus ringspot vi- rıs (CtRSV) ve Arjantin Psorosis yer alır.

 

10. Turunçgil palamutlaşma hastalığı (Spiroplasma citri)

• Aşı materyali ve cüce ağustos böcekleri ile sağlıklı bitkilere ta­şınır.
• Hastalık tüm turunçgil çeşitlerinde zararlıdır. En çok göbekli portakallarda görülür.

 

 

YABANCI OTLAR

• Meyve bahçelerinde ağaçların suyuna ve besin maddelerine ortak olarak verimin düşmesine neden olurlar.
• Hastalık ve zararlılara konukçuluk yaparlar.
• Hasadı güçleştirirler.
• Özellikle derin köklü ve yüksek boylanan kanyaş rekabet i ya­nında, virüs vektörü emici böceklere koukçuluk etmesi nedeniyle turunçgillerde çok önemlidir.
• Turunçgil bahçesinde hayvan gübresi kullanılacaksa bu güb­renin yeterince yanmış olmasına dikkat edilmelidir.
• Karık ya da salma sulama yapılan bahçelerde daha fazla alan sulandığından yabancı ot yoğunluğu daha fazladır.
• Damla sulama yabancı ot çıkışını büyük oranda azaltır.
• En çok önerilen mekanik mücadele yöntemi sürümdür.
• Sürümün yapılamadığı alanlarda önerilen yöntemlerden biri de biçmedir.
• Malçlama ve örtücü bitki uygulaması fiziksel mücadele yön­temleridir.
• Yabancıotları kontrol etmede çok fazla tercih edilen yöntem kimyasal mücadeledir.
• Herbisit uygulamalarında kalibrasyon çok önemlidir.
• Herbisitlerin etkinliğinde hava sıcaklığı önemli rol oynar. Uy­gulamalar 8-25 °C hava sıcaklığında yapılmalıdır.
• Herbisit uygulamaları İlaçlama zamanına göre ikiye ayrılır: Çı­kış öncesi uygulama ve çıkış sonrası uygulama.
• Seçici olmayan herbisitler gövdesi odunlaşmamış turunçgil bahçelerinde kullanılmamalıdır.
• llaçalamalara hasattan en geç 1 ay önce son verilmelidir.

Turunçgil bahçelerinde en sık görülen yabancıotlar:

1) Kanyaş (Geliç) [Sorghum halepense]—Çok yıIlık

2) Köpek dişi ayrığı [Cynodon dactylon]—Çok yıllık

3) Darı-yapışkan ot türleri (Seteria, Poaceae)

-Sarı Tüylü Darı [Seteria glauca]- Tek yıllık

-Yapışkan Ot [Seteria verticillata]-Tek yıllık

-Yeşil Kirpi Darı [Seteria viridis] —Tek yıllık

4) Darıcan türleri (Echinochola, Poaceae)

– Benekli darıcan [Echinochola colonum]—Tek yıllık

-Danca [Echinochloa crus-galli]– Tek yıllık

5) Çatal otu [Digitaria sanguinalis, Poaceae]—-Tek yıllık

6) Horozibiği türleri (Amaranthus, Amaranthaceae)

– Horozibiği (Amaranthus albus)—-Tekyılhk

-Melez horozibiği (Amaranthus hybridus)—Tek yıllık

-Kırmızı köklü tilki kuyruğu (Amaranthus retroflexus)— -Tek yıllık

7) Domuz pıtrağı (Xanthium strumarium, Asteraceae) – Tek yıllık

8) Yabani hardal (Sinapis arvensis, Brassicaceae)-Tek yıllık

9) Senelik köpek lahanası (Yer fesleğeni) (Mercurialis an- nua, Euphorbiceae) Tek yıllık

10) Adi eşek marulu (Sonchus oleraceus, Asteraceae)—Tek yıllık

 

ZEYTİN

Zararlıların ve Yararlıların Örnekleme Yöntemleri

1. Tuzak sayım yöntemi
2. Dal sayım yöntemi
3. Göz ile inceleme yöntemi
4. Darbe yöntemi
5. Kültüre alma yöntemi

Ana Zararlı:

1. Zeytin sineği [(Bactrocera oleae) (Diptera:Tephritidae)]

• Dişiler yumurtalarını iri, parlak ve yağlanmaya başlamış zey­tin meyvelerine bırakır.
• Meyvede yumurta bırakılan yer, bir gün sonra koyu kahve­rengine dönüşür, buna “vuruk” denir.
• Bir dişi her zeytin meyvesine ancak bir yumurta bırakır.
• Yoğunluğun yüksek olduğu yer ve yıllarda, birzeytin meyve­sine farklı dişilertarafından 7-9yumurta bırakılabilir.
• Ege Bölgesinde 4-5, Marmara Bölgesinde 3-4 döl verir.

Ana Hastalık:

1. Zeytin halkalı leke hastalığı [Spilocaea oleagina (=Cydo~ conium oleagineum)]

 

BAĞ

Ana Zararlı:

1. Salkım güvesi (Lobesia botrana)

• Rahatsız edildiğinde salgıladığı ince bir iplikle kendini yere sar­kıtır.
• Akşam üstü güneş battıktan sonra sıcaklığın +10 °C’nin üs­tünde olduğu saatlerde uçuşmaya başlarlar.
• İkinci döl larvaları korukta, üçüncü döl larvaları olgunlaşma döneminde zararlı olur.
• Bir larva birden fazla tanede zararlı olur.
• Yurdumuzda genellikle üç döl verir.
• Biyoteknik mücadele olarak “Çiftleşmeyi Engelleme Tekniği” kullanılır.
• Salkım güvesi mücadelesinde en önemli faktörlerden biri bağda mücadeleyi gerektirecek yoğunluğun bulunup bulunma­dığını belirlemek, ilaçlama zamanlarını ve sayılarını doğru sapta­maktır.
• Bu amaçla aşağıdaki kriterlerden yararlanılır:
• Eşeysel çekici tuzaklar,
• etkili sıcaklıklar toplamı,
• yumurta açılımının izlenmesi,
• alacakaranlık sıcaklıkları
• fenolojik dönemler

Ana Hastalıklar:

1. Bağ Küllemesi [Erysiphe (-Uncinula) necator]

• Obligat patojendir.
• Salkımda hastalığa erken yakalanan taneler küçük kalır, iri­leşmiş veya olgunlaşmadan önceki dönemde enfekte olanlar ise çatlar.
• Taneler ben düşme dönemine kadar enfeksiyonlara duyarlıdır.

 

2. Bağ Mildiyösü [Plasmopara viticola]

• Obligat patojendir.
• Epidemiler için yağmur önemli bir faktördür.
• Sürgünler 25 cm iken görülmeye başlar. Yaprağın üst kısmında hafif yağ lekeleri görülür.
• Kimyasal mücadelede tahmin ve uyarı sistemi esas alınır.
• Oosporların çimlenmesi ve bunlarla bulaşmalarda aşağıdaki koşullar dikkate alınır:
• Fenolojik dönemlerin izlenmesi,
• Toprak neminin izlenmesi,
• Yaprak ıslaklık süresinin belirlenmesi,
• Aktif sıcaklıklar toplamının saptanması,

 

KİRAZ

Ana Zararlılar:

1. Kiraz sineği (Rhagoletis cerasi}

• Dişiler yumurta bıraktıkları meyveler üzerine yumurtlamayı engelleyici iz İşaret feromonu salgılaması nedeniyle, aynı mey­veye diğer bir dişi tarafından ikinci yumurta bırakılmaz.
• Yılda 1 döl verirler,
• Farklı çeşitlerin bulunduğu bahçelerde “sarı yapışkan tu- zak+amonyak kapsülü” kullanılarak ilk erginlerin yakalanması, mü­cadele zamanının saptanması yönünden gerekli ve Önemlidir.
• Kimyasal mücadele; ” zehirli yem dal ilaçlaması” ve “kaplama îlaçlama“olmak üzere iki şekilde uygulanır.

 

2. Elma yaprakbükeni (Archips rosanus)

•  Yılda 1 döl verirler.
• Larvaları birden fazla yaprağı ipeğimsi ağlarla birbirine bağ­layıp buket haline getirirler.
• Tek yaprağı ise, ortadamar doğrultusunda puro gibi uzunla­masına sararlar.
• En etkili doğal düşmanı yumurta parazitoidi Trichogramma türleridir.

Ana Hastalık:

1. Çiçek Monilyası hastalığı (Monilinia laxa)

 

PAMUK

Ana Zararlılar

1. Pamuk yaprakbiti (Aphis gossypii)

• Püsoron, Ballık, Zenk gibi yöresel adlarla da bilinir.
• Kanatlı ve kanatsız formları vardır.
• Bir dişi günde 8-22 adet yavru doğurabilmektedir.
• Bitki özsuyunu emerler.
• Şekerli maddeler salgılayarak fumajine neden olur.
• En etkili doğal düşmanları Chrysoperla carnea (afit aslanı) ve Coccinellid larvalarıdır.
• Fide döneminde seyreltme sonrası %50 oranında bulaşma belirlendiğinde ilaçlı mücadele önerilir.

 

2. Tütünthripsi (Thrips tabaci)

• Ergin ve nimfleri bitki özsuyunu emerler.
• Yılda 4-6 dol verir.
• Nemli ortamlardan çok kuru ortamları severler.
• En etkili doğal düşmanları Orius türlerinin nimfve erginleridir.
• Pamuk fideleri 1-3 gerçek yapraklı dönemde iken zararlı po- pülasyonu, yaprak başına 1 adet (nimf+ergin) olduğunda kimya­sal mücadele yapılmalıdır.

 

3. Pamuk yaprakpireleri (Empoasca decipiens, Asymmetrasca decedens)

• Ergin ve nimfler yaprakların alt yüzeyinde bitki özsuyu ile beslenir.
• Salgıladığı toksik maddeler yaprağın floem dokusu hücrele­rinde hipertrofiye neden olur.

 

4. Kırmızıörümcekler (Tetranychus cinnabarinus, T.urticae)

• Yumurtalarını yaprağı alt yüzüne tek tek bırakır.
• Erginleri dört çift bacaklıdır.
• Larva 3 çift bacaklıdır. Larva dönemi ortalama 1 gün sürer.
• Sıcak ve kuru havayı sever.
• Yılda 10-20 döl verebilir.
• Beslenmeleri sırasında salgıladıkları madde nedeniyle ağlar meydana getirirler.
• Zararlıya özelleşmiş predatörlerSco/orhc/ps/ong/com/s ve Stet- horus dir.
• Kimyasal mücadele Öncelikle yoğun görüldüğü tarla kenar­larında yapılır (şerit ilaçlama)
• İlaçlı mücadelede tarla pülverizatörlerine yaprak altı meme setleri eklenmelidir.

 

5.Tütün beyazsineği (Bemisia tabaci)

• 14°Cnin altında yumurta koyma işlemi, 10 °C’nin altında ise ergin faaliyetleri yavaşlar veya durur.
• Yumurta ve pupa dönemi dışında tüm hayat dönemlerinde bitki özsuyu ile beslenir.
• Fumajine neden olur. Küflüye de bulaşarak lif kalitesini etkiler.
• Pupa döneminde beslenme yoktur.
• Yılda 9-10 döl verir.
• Virüslere vektörlük yapar.
• Ekonomik zarar eşiği yaprak başına 5 ergin veya 10 larvadır.
• Kimyasallara karşı oluşabilecek direnci ortadan kaldırmak veya en azından geciktirmek için, farklı aktif maddeli ilaç grupları dönüşümlü olarak kullanılmalıdır.

 

Ana Hastalık

1. Pamuk Verticillium solgunluğu (Verticillium dahliae)

• Patojen fungus toprak kökenlidir.
• Genellikle vejetasyon sonuna doğru belirti tablosu görülür.
• Patojenin değişik vejetatif uyum grupları (VCG) vardır. VCG1 pamukta en yıkıcı olanıdır.
• Hastalık tek döngülüdür.
• Kimyasal mücadelesi yoktur.

 

Ana Yabancıotlar

1. Kanyaş (Gel iç) (Sorghum ha tepense)

• Hem tohumları hem de rizomları İle çoğalır.
• Çok yıllıktır.
• Kimyasal mücadelesi 3-5 yapraklı dönemde yapılır.

2. Domuz Pıtrağı (Xanthium strumarium) 

• Tek yıllık geniş yapraklı bir yabancı ottur.
• Kimyasal mücadelesi ekim öncesi herbisit toprağın 5-7,5 cm derinliğe diskaro ile karıştırılarak yapılır.

 

PATATES

Ana Zararlı

1. Patates böceği (Leptinotarsa decemlineata)

• Orta Anadolu’da 1.5 döl, Marmara Bölgesinde 3-4 döl verir.
• Ergin ve larvaları zararlıdır.
• Kahverengi Çürüklük, iğ Yumru Virüsü, Patates Halkalı Çürük­lüğü etmenlerinin yayılmasında rol oynar.
• Kimyasal mücadelesi yeşil aksam ve tohumluk ilaçlaması ola­rak iki şekilde yapılır.

 

2. Patates kist nematodiarı (Globodera rostochiensis)

• Ekonomik zarar eşiği 8 yumurta/g topraktır.
• Tuzak bitki (Solanum sisymbriifolium) kullanılarak popülas- yonu %70-80 oranında düşürülebilir.

Ana Hastalıklar

1. Patates mildiyösü (Phytophthora infestans)

• Patates dışında domates, patlıcan ve biberi de hastalandırır.
• Patates mildiyösü ile ilgili tahmin uyarı çalışmaları yapılmış bölgelerde bu modellere göre ilaçlamaya karar verilir.

2. Patates siğili (Synchytrium endobioticum)

• Toprak kökenli obligat patojendir.
• Hastalık tohum ve toprak hareketleri ile yayılır.
• Şiddetli enfeksiyonlar yumruyu tamamen gal haline dönüştürür.
• Mücadelesinde en etkili yol önleyici karantina uygulamalarıdır.

 

ELMA

Ana Zararlı

1. Elma içkurdu (Cydiapomonella}

• Ülkemizde genellikle 2 döl, bazı yer ve yıllarda 3 döl verebil­mektedir.
• Yumurta parazitoidi Trichogramma türleri ile Elodia tragîca, Trichoma enacator ve Ascogaster guadridentatus biyolojik müca­delesinde kullanılabilecek Önemli faydalılardır.
• Biyoteknik mücadele olarak; kitle halinde tuzakla yakalama ve çiftleşmeyi engelleme yöntemi uygulanır.
• Elma İçkurdunun ilaçlama zamanının belirlenmesinde kulla­nılan kriterler: etkili sıcaklıklar toplamı, eşeysel çekici tuzaklar, kül­tür kutularında ergin çıkışı ve yumurtanın izlenmesi
• Elma içkurdu ilaçlaması için gerekli popülasyon yoğunluğu­nun belirlenmesinde kullanılan yöntemler: eşeysel çekici tuzak­lardan yararlanma, tuzak bant yöntemi, yoğunluğun meyveler­deki zarara göre belirlenmesi

Ana Hastalık

1. Elma Karalekesi (Venturia inaequalis)

• Patojenin saprofitik ve parazitik 2 evresi vardır.
• Askosporların çimlenmesi için sıcaklık ve yaprak ıslaklık süresi önemlidir.
• Sürgün enfeksiyonları uyuz veya sıraca denilen yaralara neden olur.
• Tahmin ve uyarı sisteminin uygulandığı yörelerde; pseudo- tesyum olgunlaşması, doğada askospor uçuşları, fenolojik gelişme ve enfeksiyon periyotları saptanır.

 

ŞEFTALİ

Ana Zararlılar

1. Doğu meyvegüvesi {Cydia molesta)
2. Şeftali güvesi (Anarsia Hneatelfa)

Ana Hastalık

1. Şeftali yaprak kıvırcı kliği (Taphrina deformans)

 

MISIR

Ana Zararlılar

2. Mısır koçan kurdu (Sesamia nonagrioides, Sesamia cre- tica)
3. Mısırkurdu (Ostrinia nubilalis)

 

KAYISI

Ana Zararlı

1. Şeftali Güvesi (Anarsia lineatella)

Ana Hastalık

1. Çiçek Monilyası (Monilinia laxa)

 

BUĞDAY

Ana Zararlılar

1. Süne (Eurygaster)

• Yılda bir döl verir.
• Erginlerin yaşamı hareketli (aktif) ve uyuşuk (pasif) olmak üzere iki dönme ayrılır.
• Pasif dönem ortalama 9 aydır. Pasif dönem; yazlama ve kış­lama dönemi olmak üzere iki döneme ayrılır.
• Dişiler yumurtalarını çoğunlukla 14’lük paket halinde (2-3 sıra) buğdaygil yapraklarının alt (bazen üst) yüzeylerine veya tarla içe­risinde bulunan tüysüz yabancıot yapraklarına bırakır.
• ilkbaharda ovalardaki hububat tarlalarına göç eden kışlamış erginler kardeşlenme dönemindeki buğdayların saplarını emerek özsuyunu alırlar. Böyle saplar başak bağlamaz. Bu zarar şekline “kurtboğazf’denir.
• Kışlamış erginlerin başaklar henüzyaprak kılıfı içerisindeyken yine saplarda beslenmesi başakların tane bağlamasına engel olur. Bu zarara “akbaşak”adı verilir.
• Süne mücadelesinde esas, 1-3.dönem nimflerine karşı kim­yasal mücadelenin uygulanmasıdır.
• m2’de 10 nimf ve üzerinde yoğunluk saptanan hububat ekiliş alanları ilaçlama programına alınır.

 

2. Kımıl (Aelia)

• Kışlamış erginle hububatın kardeşlenme döneminde bitkileri kökboğazının üstünden sokup emerek”kurtboğazı (göbekkurusu)” zararına neden olur.
• Kışlamış erginler hububatın başaklanma döneminde başak sa­pını emerek tane bağlanmasını önler. Bu zarara “akbaşak”denir.
• Yılda 1 döl verir.
• Kımıl mücadelesi esas olarak kışlamış erginlere karşı yapılır.
• Zararlının dağılmasına ve yumurta bırakmasına fırsat veril­meden toplu iniş alanlarında 2 kışlamış ergin/m² ve üzerindeki yo­ğunluk bulunan hububat ekilişlerinde hemen mücadeleye geçilir.

 

3. Tahıl kist nematodları (Heterodera spp.)

• Yılda 1 döl verir.
• Kimyasal mücadele önerilmemektedir.

 

4. Buğday gal nematodu (Anguina trîtici)

• Dişisi ve erkeği iplik formundadır.
• Nematodla bulaşıkhanelere galli tane denir.
• Tohum temizlemede en uygun yöntem tuzlu su eriyiği kul­lanılarak nematodlu tanelerin ayrılmasıdır. Bu amaçla %20’liktuzlu su eriyiği hazırlanır.
• Kimyasal mücadele önerilmemektedir.

Ana Hastalık

1. Buğday kök ve kökboğazı çürüklüğü (Fusarium spp.)

• Tohum ilaçlaması önerilir.

Ana Yabancı otlar

1. Yabani yulaf (Avena)
2. Tilki kuyruğu (Alopecurus myosuroides)
3. Kuşyemi (Phalaris)
4. Yabani hardal (Sinapis arvensis)
5. Sarı ot (Boreava orientalis)
6. Koka rot (Bifora radiens)
7. Yatık Gökbaş (Centaurea depressa)
8. Dil kanatan, Boynuzlu Yoğurt otu (Galium)