Ambar Zararlıları

AMBAR ZARARLILARI

1) Ambar ve Depolardaki Fare ve Sıçanlar

a) Tanımı: Vücut 170-260 mm, kuyruk 175-250 mm, arka ayak 35-45 mm uzunluğundadır. Sırt renkleri açık, koyu kahverengiden siyaha kadar değişir. Karın renkleri açık gri veya beyaz olabilir.

Ambar ve fare sıçanları depo ve ambarların karanlık, gizli köşelerinde yaptıkları yuvalar içerisinde barınırlar. Bazen de toprak altında açtıkları galeri ve yuvalan da kullanırlar.

Zarar şekilleri: Ambar fare ve sıçanları her türlü besin mad­desini yer, tahta eşyaları kemirir, çuval ve ambalaj kutularını parçala­yarak depoda bulunan maddelere zarar verirler. Pislik ve dışkıları ile besin maddelerini kirleterek yenilmeyecek hâle getirirler. Ambar- (arda saklanan soğanlı bitkilerin soğanlarını da yiyerek ve soğanları taşıyarak zarar verirler.

Mücadelesi: Kültürel biyolojik ve kimyasal mücadele yön­temleri izlenir. Kültürel mücadelede ambar fare ve sıçanlarına ait delikler; harçlı cam ve kömürtozu ile sıvanarak yuvaları bozularak, depo ve ambarların daha iyice kontrol altına alınması ile mücadele edilebilir. Biyolojik mücadele ise doğal düşmanlarının korunması ile sağlanabilir. Kimyasal mücadele, zararın görüldüğü her zaman yapılmalıdır. Ambar fare ve sıçanların savaşında çinko fosfür ve antikoagulant (kan pıhtılaşmasını önleyici) etkili rodentisîtlerle hazırlanan zehirli yemler kullanılır. Hazırlanan yemler 15x20x25 cm boyunda ve karşılıklı iki dar yüzünde 7 cm çağında çapraz olarak iki deliği bulunan üstten kapaklı yemleme kutuları içinde ver­ilmelidir.

2) Ambarlanmış Hububat Zararlıları

Ambarlanmış hububat zararlılarının türleri, özellikleri ve yaşayış biçimleri aşağıda açıklanmaktadır.

Tanımı ve Yaşayışı

Kapra (Khapra) böceği (Trogoderma granarium)

Erginler kırmızımsı kahverengi ve oval şekillidir. Vücut üzerinde açık renkli enine bantlar ve kıllar bulunur. Ergin dişi 2,5 mm, ergin erkek l,8 mm boydadır. Yumurta saydam beyaz renklidir. Larva yaşına göre 0,5-5,5 mm boyda, halkalı bir görünüşe sahiptir. Vücut çok sayıda sert esmer kıllarla kaplıdır. Vücut sonunda uzun bir kıl demeti bulunur. Pupa soluk esmer renkli, sırtı hariç diğer bölüm­leri tüylerle kaplıdır.

Kapra böceğinin erginleri gıda almadan 14-22 gün yaşar. Ergin dişi 30-126 adet yumurta bırakır. Yumurtadan çıkan larva ortam­daki gıdaları yiyerek gelişir. Larva 5-6 gömlek değiştirerek pupa olur. Normal koşullarda gelişme süresi 40-56 gündür. Yılda ortalama 4- 5 döl verir. Larvalar bulundukları ambarın yarık ve çatlaklarında barınma alışkanlıkları gösterir.

Un biti (Tribolium castaneum)

Ergin böcek parlak koyu kırmızı renkte, vücut yassı, baş ve göğüs sık noktalı, kanatlarının üzeri boyuna çizgili ve çizgiler arası seyrek noktalıdır. Vücut 2,3-4,4 mm’dir. Yumurta beyaz, uzun ve ovaldir. Olgun larva başlangıçta beyaz, daha sonra beyazımsı sarı, oldukça hareketli, 5-7 mm boyundadır. Pupa önce beyaz, sonra sarı renklidir.

Erginler ortalama bir yıl yaşar. Dişi böcek, yumurtalarını gıda or­tamına, depodaki yarık ve çatlaklara bırakmaktadır. Yumurta kabuk­larında yapışkan bir madde olduğu için gıda ile örtülmektedir. Bir dişi 350-450 yumurta bırakır. Yumurtadan çıkan larvalar beş göm­lek değiştirdikten sonra pupa olmaktadır. Yılda 3-4 döl vermekte­dir.

Buğday biti (Sitophilus granarius)

Ergin, parlak koyu kahve veya esmer renkli 3-5 mm boydadır. Baş, ucunda bir çift kuvvetli mandibula bulunan, bir hortumla son bulur. Alt kanatlar körelmiş olduğundan uçamaz. Pronotum ve elitraların üzerleri noktalıdır. Yumurtalar beyaz renklidir. Larvalar krem renkli 2,5-3 mm boyda ve bacaksızdır. Pupa sarımsı beyaz ren­kli ve 4 mm boydadır. Bu dönemde hortum, baş ve bacaklar belir­gindir.

Erginler bir hatta içinde çiftleşerek yumurta bırakmaya başlar. Ergin dişi, yumurtalarını buğday hanesinin embriyoya yakın kısım­larına hortumu ile açtığı deliklere bırakır. Bu delik jelimsi bir ağız sal­gısı ile kapatılır. Yumurta sayısı 150-300 arasında değişir. Yumurta, larva ve pupa dönemi dane içinde geçer. Elverişli koşullarda gelişme süresi 30-45 gündür. Memleketimiz koşullarında 3-4 döl verir.

Ekin kambur biti (Rhyzopertha dominica)

Ergin, esmer kırmızı renkli 2,5-3 mm boyda ve silindirik şekillidir. Baş, göğsün altına eğik durduğu için kamburumsu bir görünüşe sahiptir. Erginler, gelişmiş zar kanatları ile uçma yeteneğine sahip­tir. Yumurta, pembe renkli ve armut biçimindedir. Larva beyaz ren­kli ve 5 mm boydadır. Pupa, önceleri beyaz sonra kahverengindedir.

Erginler, çiftleşmeden hemen sonra yumurta bırakmaya başlar. Ergin dişi tek ya da kümeler hâlinde 300-500yumurta bırakır. Çıkan larvaların bir kısmı, delerek girdikleri hububat tanesi içinde gelişir. Bir kısım larva ise erginlerin oluşturdukları un ve kırıntılar içinde beslenerek geliştikten sonra tane içine girer. Pupa dönemi tane içinde geçer. Ergin olan birey, taneyi delerek dışarı çıkar. Uygun koşullarda gelişme süresi bir aydır. Yılda 3-4 döl verir.

Un akarı (Acarus siro)

Saydam beyaz renkli, yumuşak vücutlu, küçük canlılardır. Gözle görülmeleri zordur. Erginler 4 çift bacaklı, 0,4 mm boydadır. Ba­caklarında ve vücut sonunda uzun kıllar vardır. Larva erginden daha küçük boylu ve 3 çift bacaklıdır. Un akarı yüksek nemli ve sı­cak koşulları sever. Bu koşullarda gelişme süresi 2 hafta kadardır.

Zarar Şekli ve Ekonomik Önemi

Ülkemizde ambarları hububat ve hububattan üretilen ma­muller, ambar zararlılarının saldırısından dolayı çeşitli yönlerden kayıplara uğramaktadır. Ambar böcekleri, bulaştıkları ürünlerde yoğun bir biçimde gıdalanarak ağırlık, teknolojik değer ve to­humluk kayıplar oluşturur. Zararlıların gömlek kalıntıları, pislikleri ve salgıladıkları ağ maddeleri nedeniyle ürün, nitelik yönünden kayı­plara uğrar. Yoğun bulaşmalarda üründe küflenme, kızışma ve kokuşmalar ortaya çıkar. Buna ek olarak zararlılar ile bulaşık ürün­lerin tüketilmesi, İnsan sağlığı yönünden sakıncalar taşımaktadır. Bu tür maddelerin tüketilmesiyle solunum yolları alerjisi, kaşıntı, iş­tahsızlık, gelişme gecikmesi gibi belirtiler ve bakteriye! enfeksiyonlar ortaya çıkabilmektedir.

Ambarlanmış hububat ve mamulleri zararlılarının neden olduğu ürün kayıpları genel olarak yılda ortalama %10 dolayında kabul edilmektedir. Bu kaybın değer yönünden en yüksek düzey­deki ambarlanmış üründe ortaya çıkması, sorunu ekonomik yön­den daha da önemli kılmaktadır.

Buğday biti, pirinç biti, kapra böceği, arpa güvesi ve ekin kam­bur biti gibi birinci derecedeki zararlılar doğrudan sağlam tanede zarar yapabilmektedir.

Kırma bitleri, un kurdu, testereli böcek, küçük kırma biti, ekin karaböceği gibi ikinci gruba giren zararlılar kırıntılarla beslenir an­cak sağlam tanelerde zararlı olmaz.

Mücadelesi

Kültürel önlemler

Hububat ve mamulleri zararlıları, ürüne değişik yollardan bu­laşmaktadır. Kimi zararlılar ambarda vardır ve ürün ambara konul­duktan sonra bulaşır. Kimi zaman ürüne ambar öncesi devrelerde bulaşır ve ambarda zararını sürdürür. Ürünlerin ambarlanmasında temel ilke, temiz ambara temiz ürün konulması ve ürünün am­barlama süresince bulaşmalardan korunması gerekir. Bu nedenle ürün daha ambara girmeden önce mücadele önlemleri uygula­maya konulmalıdır.

Hububat ve mamullerinde zararlı olan türler, genel olarak aynı ortamda ortaklaşa zarar yapar. Bu nedenle uygulanacak mücadele önlemleri bunların tümünü hedef alacak biçimde düzenlenmelidir.

Ambar zararlılarına konukçuluk edebilecek diğer gıda mad­deleri ve eski ürün artıklan ambardan uzaklaştırılır. Zararlı girişini en- gelişmek üzere pencerelere uygun sıklıkta tel geçirilir. Ambar yüzeylerindeki yarık, çatlak vb. böceklere barınma olanağı sağlay­acak girintiler sıva ile kapatılır. Ambarın serin, havadar, aydınlık ve aktarmaya olanak verecek şekilde bölmeli olması için gerekli ön­lemler alınır. Ambarın iç ve dış yüzeyleri kireçle badana edilir. Yeni ürün eski ürün ayrı ayrı depolanır. Ürünün nemi %13’ten fazla ol­mamalıdır. Ürün çuvallı ise ızgaralar üzerine istiflenir. Dökme ürün İse tek yığın olarak değil birkaç yığın hâlinde ambarlanır. Yığın ve İstifler ile duvar arasında 0,5 m aralık bırakıl ır. Ürün ambarda kaldığı sürece en az 20 günlük aralarla kontrol edilir. Bu kontrollerde, üründe zararlı bulaşması olup olmadığı aranır. Ayrıca mümkünse ürünün sıcaklık ve nemi ölçülerek zararlılar için uygun ortam oluşup oluşmadığı incelenir.

Kimyasal mücadele

Ambar zararlıları için boş ambarın ilaçlanması, koruyucu ilaçlama, ürün fümigasyonu ve boşluk ilaçlaması olmak üzere dört ayrı yöntemle kimyasal mücadele uygulanır.

Boş ambar ilaçlaması

Yeni ürün depoya alınmadan 15-20 gün önce depo temizlenip kireçle badana edildikten sonra ilaçlama yapılmalıdır, ilaçlamalar, su emme yeteneğindeki depo yüzeyleri ıslanabilir toz formülasyonlu ilaçlarlar kullanılarak su emme yeteneğinde olmayan depo yüzey­leri ise emülsiyon formülasyonundaki ilaçlar kullanılarak yapıl­malıdır. Uygulama için ambarın tüm yüzeylerinin alanı hesaplanır. Bu alan için kullanılacak ilaç, yeterli miktardaki su ile karıştırılır. Bu karışım ile ambarın tüm yüzeyleri yıkama şeklinde ilaçlanır.

Koruyucu ilaçlama

Temiz ve az bulaşık ürüne uygulanmaktadır. Ürün depoya alın­madan önce veya alındıktan sonra yeni bulaşma olduğunda yapıl­maktadır. Koruyucu ilaçlamada ilaçla ürün homojen bir şekilde karıştırıl­malıdır. Az miktarlardaki hububatlar için ilaçlama bidonları kullanılır.

Bidon içine, ilaçlanacak ürün ile yeterli ilaç konulduktan sonra bidon 4-5 dakika süreyle çevrilir; bundan sonra ürün depoya konur. İlaçlanacak ürün miktarı fazla ise bir tonluk partiler hâlinde ilaçlama yapılır. Yeterli miktardaki ilaç, yığın üzerine dengeli bir şekilde dağıtılır. Daha sonra yığın kürekle 5-6 kez aktarılarak ürünün karışımı sağlanır ve sonrasında ürün depoya alınır.

Ürün fumigasyonu

Zararlıları (zehirli gaz meydana getirerek solunumlarını en­gellemek suretiyle), öldüren bileşiklere fumigant; bu işlemin uygu­lanmasına da fumigasyon adı verilmektedir. Bu ilaçlamada gaz geçirmez oda ya da çadır gereklidir.

Fumigasyon, bulaşık ürüne doğrudan uygulanabildiği için diğer yöntemlerden daha çok kullanılır. Uygun fumigant seçilirse üründe koku ve kalıntı bırakmaz.

Boşluk ilaçlaması

Buhar etkili ilaçlardan yararlanılarak yapılır. Bu ilaçlama, un üreten ve depolayan birimlerde istif, yığın ve makine aralarındaki boşluklara uygulanır. İlaçlanan alan en az 16 saat kapalı tutulur.

3) Baklagil Tohum Böcekleri (Bruchuslar)

Baklagil tohum böceklerinin türleri, özellikleri ve yaşayış biçim­in aşağıda açıklanmaktadır.

Tanımı ve Yaşayışı

Bezelye tohum böceği (Bruchus pisoru)

Ergin böcek, 4-5 mm boyunda, oval, biraz yassı, siyah renkli olup ^u®ri gri, beyaz renkte açık kahverengiye kadar değişen kısa ve sık âllarla örtülüdür. Kanatlar üzerinde ortaya yakın kısmında beyaz lekelerden oluşmuş bir bant vardır. Yumurta, portakal sarısı renginde, oval şekilde, bir ucu daha geniş ve yuvarlaktır. Larva, krem renkte, baş, koyu kahverengidir. Birinci dönemde bacaklıdır; taneye girdikten sonra bacakları kaybolur ve son dönemde renk kirli beyazdır. Pupa, açık kahverengidir.

Bakla tohum böceği (Bruchus rufimanus)

Erginin vücudu oval veya uzamış oval şekilde biraz yassılaşmış olup siyah renkli ve üzeri san, gri, koyu kahverengi ve beyaz kıllarla örtülüdür. Vücut boyu 3,5-4,5 mm dir. Her iki kanatta beyaz lekelerin dizilişleri iki ince bant gorümündedir. Yumurta, oval şekilde, ilk bırakıldığında parlak, şeffaf krem rengindedir. Zamanla bulanık beyaz ve donuk krem rengine dönüşür. Olgun larva, beyaz krem renginde hafif kavisli ve bacaksızdır.

Mercimek tohum böceği (Bruchus lentis)

Ergin genel olarak gri renkli ve üzeri beyazımsı lekeli olup 3 mm boyundadır. Yumurta, yuvarlağımsı olup embriyonun bulunduğu uç hafif kabarıktır. Larva, sarı-krem renkte, baş açık, ağız parçaları koyu kahverengidir.

Tek döl veren bezelye, bakla ve mercimek tohum böceklerinin erginleri, konukçularının çiçeklenme devresinde görülür ve doğada çiftleşerek yumurtalarını tohumların şekillenmiş yeşil kapsüllerine bırakır. Embriyonun gelişmesi ile meydana gelen larva, kapsül kabuğunu delerek tohuma girer.

Tohuma giren larvanın gelişimi özlü körpe tohumların olgun­laşmasına paraleldir. Tohumda beslenen larva, olgun larva de­vresinde pupa olmadan önce tohum kabuğuna doğru İlerleyerek kabukta daire şeklinde şeffaf görünüşte pupa olur. Meydana gelen ergin, bu kapağı itmek suretiyle tohumu terk ederek ağaç kabuk­ları arasında, ambarın kuytu yerlerinde, çuval kıvrımlarında kışlar veya tohum içinde uyku hâlinde kalır. Yılda bir döl verir.

Fasulye tohum böceği (Acanthoscelides obtectus)

Fasulye tohum böceği ergininin vücudu uzunca oval, biraz yassı, açık veya koyu kahverengidir. Vücudun üzeri arkaya yatık, sarı yeşil çok kısa kıllarla Örtülü olup aralarında açık gri tüylerle kaplı uzunca lekeler bulunmaktadır. Vücudun alt tarafı kırmızımsı sarı ren­klidir. Vücut büyüklüğü erkeklerde 3,1-4,2 mm, dişilerde 3,8-4,8 mm arasında değişmektedir. Fasulye tohum böceğinin yumurtası uzun ve ovaldir. Bir ucu sivrice diğer ucu yuvarlaktır, ilk konduğu za­man saydam parlak beyaz renklidir. Açılıma yakın yumurtanın yu­varlak ucunda larvanın kafası belirginleşir. Yumurtadan ilk çıktığı za­man larvanın gövdesi silindirik uzun olup arkaya doğru gittikçe incelir. Uzun kıllarla kaplıdır.

Vücut uzunluğu 0,6-0,8 mmdir. Yumurtadan çıkan larva bir süre tanenin üzerinde dolaştıktan sonra tane kabuğunu oyarak bir galeri (tünel) açar ve orada beslenir. Son dönem larvanın vücut uzunluğu 3-3,5 mmdir. Fasulye tohum böceğinin pupası tane kabuğunun hemen altındaki bir odacıkta oluşur. Pupa boyu 2,9 – 4,6 mm arasında değişmektedir.

Börülce tohum böceği (Callosobruchus maculatus F.)

Uçucu formunun ergininin vücudu oval şekildedir ve üzeri kızıl kahve, parlaksan ve beyaz kıllarla örtülmüştür. Her iki kanadın üst kısmında küçük fazla belirgin olmayan, ortada yan kenarlara doğru genişlemiş oldukça büyük ve uç kısımda olmak üzere siyaha yakın koyu üç leke ile süslenmiştir. Bacaklar, kızıl kahverengidir. Vücut uzunluğu ortalama erkekte 2,73 mm, dişide ise 2,94 mm’dir. Yu­murta yuvarlağa yakın bir ucu daha sivri biçimde, kreme dönük beyaz renktedir. Zamanla sedef görünüşünü alır ve daha sonra donuklaşır. Yeni çıkan larva uzun bacaklıdır. Yumurtadan çıkar çık­maz taneye girer. Beslendikten birkaç gün sonra deri değiştirir ve bacaklarla tüyler kaybolur.

Zarar Şekli ve Ekonomik Önemi

Baklagil tohum böcekleri larvaları, konukçuları olan baklagil taneleri içinde beslenmeleri süresince oyuklar meydana getirerek tanenin besin değerini düşürdükleri gibi dışkı ve vücut artıkları ile de kirletir.

Çok döl veren türlerin devamlı üremeleri sonucu delinmiş ve içinin büyük kısmı yenilerek besin değerlerini tamamen yitirmiş olan taneler, hayvan yemi ve gübre olarak dahi kullanılmaz.

Baklagil tohum böcekleri larvaları, beslenmeleri sonucunda tanelerde kalite, çimlenme gücü ve ağırlık kayıplarına neden olur. Bu şekilde zarar görmüş, iç ve dış piyasada önemli yeri olan bak­lagillerin, pazar değeri de düşer. Baklagil tohum böcekleri, ülkem­izin baklagil ekimi yapılan tüm bölgelerinde yaygın olarak bulun­maktadır.

Mücadelesi

Kültürel önlemler alınır ve kimyasal mücadele yöntemleri uygu­lanır.

Kültürel önlemler

Baklagil tohum böcekleri ile mücadelede ekimin geç yapıl­ması, tarlada kalan hasat artıklarının pullukla derine gömülmesi veya yakılması, temiz tohumluk kullanılması ve ürün depoya konul­madan Önce depoların bakım ve ilaçlama işlerinin yapılması öner­ilebilir.

Kimyasal mücadele

Kimyasal mücadele ürün tarlada iken başlar. Hasat sonrası ise ürün depoya konulmadan boş ambar ilaçlaması; ürün depoya konulurken koruyucu ilaçlama yapılır.

4) Kuru Meyve Zararlıları

Kuru meyve zararlılarının türleri, özellikleri ve yaşayış biçimleri aşağıda açıklanmaktadır.

Tanımlan ve Yaşayışları

İncir kurdu (Cadra cautella)

Erginlerin kanat açıklığı 16-20, boyları 9-10 mm’dir. Ön kanallar gri renklidir ve üzerlerinde koyu renkli zikzak biçimli iki bant bu­lunur. Arka kanatlar beyazımsı gri renkli ve saçaklıdır. Olgun larva 10 mm boyundadır. Sırtı pembemsi, diğer bölümleri kirli beyaz ren­klidir. Vücut, koyu renkli halkalardan çıkan kıllarla kaplıdır.

Erginler 1 -2 hafta yaşar. Ergin dişi, bu sürede ortalama 230-270 kadar yumurta bırakır. Yumurtalar gıda ortamına bırakılır. Larva 5 gömlek değiştirdikten sonra pupa olur. Uygun koşullarda gelişme süresi 42-52 gündür. Yılda 3-4 döl verir.

Kuru meyve güvesi (Plodia interpunctella)

Erginin boyu ortalama 9 mm, kanat açıklığı 18 mm’dir. Arka kanatlar sarımsı gri renklidir. Larva kirli beyazdan pembemsi kreme kadar değişen renklere sahiptir. Boyu 10-12 mm’dir.

Erginler, pupa döneminden çıkar çıkmaz çiftleşerek yumurta bırakmaya başlar. Ergin dişi, 2-4 haftalık yaşamı süresince gıda or­tamına 300-400 kadar yumurta bırakır. Larva 5 gömlek değiştirdik­ten sonra kokon örerek pupa olur. Gelişme süresi uygun koşullarda 37-52 gündür. Yılda, iklim koşullarına göre 2-5 döl verir.

Kuru üzüm güvesi (Cadra figulilella)

Ergin kırmızı, ender olarak açık sarı renkli olup 8-9 mm boyun­dadır. Kanat açıklığı 26-18 mm’dir. Ön kanatlar enine koyu renk bantlıdır. Arka kanatlar daha açık renkli ve saçaklıdır. Yumurta, larva ve pupanın morfolojik özellikleri incir kurduna benzer.

Erginler 24 gün yaşar. Ergin dişi bu süreçte 350 kadar yumurta bırakır. Uygun koşullarda gelişme süresi 43 gündür. Yılda 3-4 döl verir.

İç fındık güvesi (Paralipsa gularis)

Erginlerin kanat açıklığı 22-23 mm’dir. Ön kanatlar, gri esmer ile gri maviden kahverengimsi toprak rengine kadar değişen ren­klerdedir. Dişi kelebeğin ön kanadının ortasında büyükçe bîr siyah leke bulunur. Erkeklerde bu leke daha küçüktür. Larva olgun­laştığında 20-25 mm boyda, sarımsı, bazen pembe renkli ve kıllıdır.

Kışı olgun larva hâlinde depolarda geçirir. Mayıs-temmuz periy­odunda ergin hâle gelir. Dişi, yaşamı süresince ortalama 238 yu­murta bırakır. Yılda bir döl verir.

Ekşilik böcekleri (Carpophilus spp.)

Erginler 3-3,5 mm boyundadır. Kanatlar üzerinde sarımsı gri ren­kli bantlar ve noktalar bulunur. Yumurta dar uzun şekilli ve saydam beyaz renklidir. Larva silindirik şekilli, 6-7 mm boydadır. Baş ve son vücut segmenti esmer, diğer renkler beyaz renktedir.

Erginler iyi uçar ve bu özellikleri ile depolardan bahçelere uçarak olgun meyvelere yumurtalarını bırakır. Larva, meyve içinde beslenerek gelişir. Uygun koşullarda gelişme süresi 4-5 haftadır. Er­gin dişinin 1000 kadar yumurta bırakabildiği saptanmıştır. Kışlama dönemi, doğada ve depoda meyve içinde geçer. Yılda 5 döl verir.

Kuru meyve akarı (Carpoglyphus lactis L)

0,4 mm boyda, oval ve basık şekilli, saydam renklidir. Ergin 4 çift bacağa sahiptir. Vücudun sonunda ve bacaklarda uzun kıllar vardır. Larva ergine benzer ancak 3 çift bacağa sahiptir. Nimf dönem­lerinde de 4 bacağa sahiptir.

Erginler 40-50 gün yaşar. Bu sürede dişi 25-30 yumurta bırakır. Uygun koşullarda gelişme süresi 15-20 gündür. Yüksek orantılı nemi ve sıcaklığı seven bu tür, uygun koşullarda yılda pek çok döl verir.

Zarar Şekli ve Ekonomik Önemi

İncir kurdu, kuru meyve güvesi, kuru üzüm güvesi ve iç güvesinin zarar ve beslenme biçimleri birbirine benzer. Bu güveler, yalnız larva döneminde beslenir ve zarar yapar. Larvalar, bulun­dukları gıda ortamında beslenerek ürün kayıplarına neden olur. Buna ek olarak çıkardıkları artıklar ve değiştirdikleri gömlek ve baş kapsülü kalıntıları ile ürünün niteliğini bozar. İncir kurdu, kuru meyve güvesi ve kuru incir güvesinin Ege Bölgesi’nde kuru incirin sergi döneminde % 12-23; depolarda ise % 39-68 oranında kayı­plara neden olabildiği tespit edilmiştir. Ayrıca bu zararlıların larva döneminde incir içine bıraktığı baş kapsülleri dış satımda problem oluşturmaktadır. İç fındık güvesi, kuru meyve güvesi ve diğer güvel­erle birlikte Karadeniz Bölgesi fındık depolarında % 20 dolayında bulaşmaya yol açmaktadır. Yapılan bir çalışmada 1 adet iç fındık güvesi larvası 0,8 g, I adet incir kurdu larvası 0,6 g, 1 adet kuru meyve güvesi larvasının 0,5 g fındık tükettiği ortaya konulmuştur. Ayrıca kuru meyve güvesi, kuru kayısılarda önemli zararlara neden olmaktadır.

İncir kurdu, kuru meyve güvesi, kuru üzüm güvesi ve iç fındık güvesi incir, üzüm, erik, kayısı, hurma vb. kuru meyvelerde; kestane, ceviz, iç fındık, Antep fıstığı, yerfıstığı, badem, susam, ayçiçeği vb. yağlı tohumlarda; hububat ve mamullerinde; kakao, süt tozu, ba­harat, keçiboynuzu vb. materyallerde zarar yapar.

Ekşilik böcekleri bir taraftan kuru meyvelerde zararlı olurken diğer taraftan bu ürünlerde çürüme ve ekşimelere neden olan funguslara taşıyıcılık yapar. Ekşilik böceklerinin bu taşıyıcılıkları, kuru incirde son yıllarda ortaya çıkan ve dış satışta sorunlara yol açan aflatoksin oluşumuna neden olmaktadır. Ekşilik böceklerinin çok yönlü zararları sonunda ürünün kalitesinin düştüğü, ayrıca tüketimde sağlık yönünden sakıncalar ortaya çıktığı göze çarp­maktadır.

Ekşilik böcekleri kayısı, üzüm, elma, şeftali, armut, Trabzon hurması, portakal, nar, ayva vb. meyvelerin yaş ve kuru dönemlerinde, hububat ve mamullerinde, ceviz, fındık, yer fıstığı, kakao vb. metaryellere zarar yapar.

Kuru meyve akarının zararları kuru incir, kuru üzüm, kuru kayısı Repolarında görülmektedir. Zararlı, uygun koşullar bulduğu takdirde popülasyon yoğunluğunu artırır. Bu artış, üründe akar kalıntıları nedeniyle ürün kayıplarına yol açar.

Testereli böcek, hububat ve mamulleri, kurutulmuş meyve ve kurutulmuş sebzelerde zarar yaparlar.

Mücadelesi

Kuru meyve zararlıları ile mücadelede temel ilke, temiz ambara temiz ürün koymak ve ürünü ambarlama süresince bulaşmalardan korumaktır. Bu amaca ulaşmak için kültürel, mekaniksel, kimyasal, biyolojik ve yasal bir dizi önlemin entegre biçimde uygulanması gerekir

Kültürel önlemler

Kuru meyve depolanacak depolarda aşağıdaki kültürel ön­emler alınır.

• Ambarda zararlılara barınak olabilecek yarık, çatlak vb. girin­tiler sıva ile kapatılır.
• Ambar, önceki yılın ürün kalıntılarından temizlenir.
• Ambarlama süresince zararlı girişini önlemek üzere kapı ve pencerelere uygun sıklıkta tel geçirilir.
• Ambarda bir yıl önceden çuval, kutu, sepet ve diğer ambalaj materyali kullanılmadan fumige edilir.
• Ambarın iç ve dış yüzeyleri kireçle badana edilir.
• Ambarın serin, aydınlık ve havadar olması için gerekli önlemler alınır.
• Ürün çuvallı ise ızgara üstüne istiflenir. Dökme ise tek yığın olarak değil fazla yüksek olmayan yığınlar hâlinde ambarlanır. İstif ve yığınlar ile duvar arasında 0,5 m aralık bırakılır.
• Eski ürün ile yeni ürün veya bulaşık ürün ile temiz ürün ayrı ayrı depolanır.

• Geceleri depolarda ışık yakmaktan kaçınılır. Yakma zorunluluğu Yârsa ışık çevresine tuzak asılır.
• Ürün nakliyatı gündüz yapılır. Gece yapılma zorunluluğu veren ürünün üzeri branda ile sıkıca örtülür.
• Kuru incir zararlıları için önlemlere bahçe döneminden itibaren başlanır. Bahçelerde zararlılara barınak olabilecek kuru dallar, işi bit- İTiiş ilekler bahar aylarında toplanıp yakılmak ve toprak sürülmelidir. Hasat döneminde ürün kerevetler üzerinde kurutulmalı ve ürünü bulaşmalardan korumak amacıyla geceleri kerevetler üst üste konularak üzerleri örtülmelidir. Ağaç altına düşen buruk incirler, sabah ve akşam olmak üzere en az iki kez toplanarak sergilere konulmalıdır. Kuruyan incirler sergilerden her gün, gün ışığında seçilip alınmalıdır.

Mekaniksel mücadele

Bu mücadele yöntemi, incir bahçelerinde ekşilik böcekleri ve sirke sinekleri İçin kullanılır. Bu zararlılar İlkbahardan itibaren incir bahçelerine asılacak çekici yem tuzakları tarafından yoğun olarak tüzaklanabilir. Bahçelerde’dekara I adet hesabı ile kullanılan tuza­klar, ilkbahar başından itibaren kışlaktan çıkan böcek popülasyonu etkilediği için bu zararlıların gelecek dölleri ile oluşacak popülasyon üzerinde yüksek oranda etkili olmaktadır.

Kimyasal mücadelesi

Kuru meyve zararlılarına karşı kimyasal mücadele boş ambar ilaçlaması, ambarla nacak ürünün fumigasyonu, dolu ambar ilaçla­ması olmak üzere 3 şekilde uygulanır.

Boş ambar ilaçlaması, ambarda yukarıda belirtilen kültürel ön­lemler alındıktan ve ambar kireçle badana edildikten sonra yapılır. Boş ambar ilaçlaması için ambarın tüm yüzeyleri hesaplanır. Ayrıca ambara harcanacak su miktarı kalibrasyon yapılarak bulunur. Am­bar için gerekli su ve ilaç ile hazırlanan karışım, ambarın tüm yüzey­lerine yıkama şeklinde pülverize edilir. Bu uygulamada su emen yüzeyler için ilaçların WP formları, su emmeyen yüzeyler için ise emülsiyon formları kullanılmalıdır. Fumigasyon ambarlama öncesi dönemde bulaşma almış olan ürünlere, ambarlamanın başında uygulanır.

Dolu ambar ilaçlaması, depolama süresinde bulaşma görüldüğü takdirde uygulanır. Bu uygulama depoda bulunan tuza­klarda 3-4, açık tuzaklarında 10-15 ergin böcek görüldüğünde yapılır.

Boş ve dolu ambar ilaçlamasında basınçlı sırt pülverizatörü ve atamizör kullanılır.

5) Patates Güvesi (Phthorimaea operculella)

Tanımı ve Yaşayışı

Kanatları çok dar, vücut ince uzun olup 5-6 mm kadardır. An­tenler vücuttan daha uzundur. Ön kanatlar grimsi kahverengi, üz­eri koyu kahverengi irili ufaklı noktalıdır. Olgun larva 8-10 mm uzunluğundadır. Baş, koyu kahverengidir.

Larvanın rengi patates yumrularıyla beslenenlerde vücut pem­bemsi beyaz, yapraklarıyla beslenenlerde yeşil, patlıcan yapraklarını yiyenlerde ise daha koyudur.

Zararlı, kışı ambar veya tarlada kalmış patatesler üzerinde larva ve pupa hâlinde geçirir.llkbaharda ortalama sıcaklığın 15 °C’ye ulaşması ile (mart sonu-nisan başı) erginler çıkar ve yumurta bırak­maya başlar. Kelebekler gece aktiftir. Zararlı, yılda 3-8 döl verir.

Zarar Şekli ve Ekonomik Önemi

Patlıcangiller familyası bitkilerinin hemen hepsinde zarar yapar. En Önemli konukçusu patatestir. Patatesin tarla ve ambar zararlısıdır.

Larvalar yumru içine girerek düzgün olmayan galeriler açar. Sert yüzeyli olan bu galerilerin içi beyaz renkte pisliklerle doludur. Ga­lerilerin ağzında ise yumru üzerinde biriken siyah renkteki pislikler ile zararlının varlığı kolayca anlaşılır. Zarar görmüş yumrular bakteri vefunguslarla daha çabuk bulaşarak çürür ve yemeklik olarak kul­lanılamayacak duruma gelebilir. Patates yumrusunda gözlerin zarar görmesi sonucunda, patateslerin tohumluk özellikleri de azalır veya kaybolur.

Zararlı, 10°Cnin altında gelişmediğinden patatesler bu sıcak­lığın altında emniyetle depolanabilir.

Mücadelesi

Kültürel önlemler

Patates güvesi bulaşmalarına engel olmak için patateste boğaz doldurma ve bakım işlemlerinin iyi yapılması gerekir. Hasat za­manında solmuş bitkilerden kelebeklerin ve larvaların patates yumrularına göç etmesini önlemek için bu bitkiler hasattan önce kesilip ya kılmalıdır. Hasat edilen patatesler yığın yapılmadan taşın­malı, öğleden sonra ve akşamüzeri kelebeklerin yumurta bırak­malarına meydan verilmemelidir. Hasat sırasında, yumrular kontrol edilerek enfekteliler ayrılmalıdır. Ambarlardaki temiz ürünün dışarı­dan meydana gelebilecek bulaşmadan korunması için pencerelere kelebeklerin geçmeyeceği sıklıkta kafes tellerinin takılmasına, am­bara bulaşık çuval ve malzemenin konulmamasına, boş ambar temizliğine ve ilaçlamasına özen gösterilmesi gerekir. Zararlı, 10 °C’nin altında gelişmediğinden patatesler bu sıcaklığın altında em­niyetle ambarlanabilir.

Kimyasal mücadele

Patatesin yeşil akşamında patates güvesi zararına rastlan­madığından tarla döneminde ilaçlama tavsiye edilmemektedir. Soğutma sistemli veya sıcaklığı 10 °C’nin altında olan depolarda zararlı bulunsa bile gelişememektedir.

Bu şekildeki depolamanın yapılmadığı ve zararlının yoğun olduğu yerlerde depolamadan önce yumru ilaçlaması gerekebilir. Yumrular depoya alınmadan önce ayrıca boş depo ilaçlaması yapıl­malıdır.

6) Tütün Ambar Zararlıları

Tütün güvesi ve tatlı kurt, sorun olan zararlılardır.

Tanımı ve Yaşayışı

Tütün güvesi (Ephestia elutella)

Erginlerin rengi saman sarısından griye kadar değişir. Üst kanat­ların uç ve göğüse yakın kısımlarında ikişer koyu renk bant bulunur. Alt kanatlar daha açık renkli ve saçaklıdır. Boyu 8-11 mm, kanat açık­lığı 16-24 mm’dir. Larva pembe renkli 9-11 mm boyda ve vücut seyrek kıllarla kaplıdır. Pupa 7-8 mm boyda ve kahverengidir. Oval şekilli yumurtaları Önceleri beyaz olup sonra sarımtırak bir renge dönüşür.

Zararlı, kışı tütün depoların gevşek bir kokon içinde olgun larva olarak geçirir. Günlük ortalama sıcaklık 15 °C ‘nin üzerine çık­tığında larva pupa olmaya başlar, ilk ergin çıkışı nisan sonunda- mayıs ayında olur. Erginler, çıkıştan sonra çiftleşir ve dişiler yu­murtalarını tütün veya çuvalların üzerine bırakır. Bir dişi, yaşam süresince ortalama 100-250 yumurta bırakır. Çıkan larvalar hemen gıdalanmaya başlar. Gelişme süresi 140 gündür. Yılda ortalama 3- 4 döl verir. En fazla ergin uçuşu haziran, ağustos ve ekim aylarında olmaktadır.

Tatlı kurt (Sigara Böceği) (Lasioderma serricorne)

Erginlerin rengi kırmızımsı sarı ile koyu kırmızıya kadar değişir. 2-3,5 mm boyda, baş vücudun altına gizlenmiş durumdadır. Dişiler erkekten daha iridir. Üzeri kumral ince tüylerle kaplıdır. Yumurta oval şekilde, yarı şeffaf ve beyaz renklidir. Larva kıvrık şekilli, sarımsı beyaz renklidir. Vücudu uzun, parlak esmer kıllarla örtülüdür. Pupa önceleri beyaz sonraları esmer renkli, 2,5-3,5 mm boydadır.

Zararlı kışı tütün depolarında bir kapsül içinde larva olarak geçirir. Havaların ısınmasıyla birlikte beslenmesine devam eder. Ol­gun larva bir haftalık dinlenme periyodundan sonra pupa olur, ilk ergin çıkışı, mayıs sonralarında olur. Yeni çıkan erginlerin çoğu çiftleşmek ve yumurta bırakmak için bulundukları besin ortamını terk eder. Ergin dişi yaşamı süresince 40-103 yumurta bırakır. Çıkan larvalar hemen beslenmeye başlar. Gelişme süresi 50-60 gündür. Yılda 3 döl verir.

Zarar Şekli ve Ekonomik Önemi

Tütün güvesinin larvası zararlıdır. Genellikle tütünlerin yaprak sathına doğru yaygın olarak damar aralarını yer. Zarar ilerledikçe yaprağın sadece orta ve kalın damarları kalır.Tatlı kurt, özellikle larva döneminde zarar yapar. İşlenmiş tütünü delik deşik eder. Erginler gıdalanmamakla birlikte tütün denklerinde açtıkları çıkış delikleriyle zarara katılır. Her iki zararlı da tütünde ağırlık kaybına se­bep oldukları gibi bıraktıkları pisliklerle kalıntı ve salgıları ile tütünün kalitesini olumsuz yönde etkiler.

Gerekli tarımsal mücadele önlemleri alınmadığında tütün de­polarında her iki zararlının sebep olduğu kalite, para ve pazar kaybı gibi büyük kayıplar yanında ağırlık olarak da çok ekonomik kayıplara sebep olmaktadır.

Mücadelesi

Kültürel önlemler

• Ekici evleri ve depolarda, temiz tütünün dışarıdan meydana gelebilecek bulaşmadan korunmak için pencerelere zararlıların geçemeyeceği sıklıkta kafes telleri takı İmalıdır.
• Depoya bulaşık ürün, çuval ve benzeri malzeme konulma­malıdır.
• Yeni ürün, eski ürünle birlikte depolanmamalıdır.
• Ambarda zararlılara barınak olabilecek yarık çatlak gibi yerler sıva ile kapatılmalıdır.
• Ambar da önceki yılın ürün kalıntılarından temizlenmelidir.
• Ambarın iç ve dış yüzeyleri kireçle badana edilmelidir

Kimyasal mücadele

Ambarlanmış tütün zararlılarına karşı kimyasal mücadele yapılmalıdır.

Boş ambar ilaçlaması

Ekici evleri ve tütün depolarında ürünün depoya alınmasından 20-25 gün önce yapılmalıdır.

Boş depolarda ambar temizliği yapıldıktan sonra deponun her tarafının yüzey Ölçüleri hesap edilerek su emen yüzeyler için WR su emmeyen yüzeyler için EM ve EC ilaçlaryüzeye püskürtülür, ilaçla­madan önce aletin kalibrasyonu yapılarak 100 metre kare için gerekli olan su miktarı saptanmalıdır. Metre kare üzerinden Öğütle­nen ilaç miktarı, hiç kuru yer kalmayacak şekilde bütün yüzeylere mutlaka püskürtülmelidir.

Dolu ambar ilaçlaması

Tütün ekici evlerinde, tütünlerin hevenk, dizi, balya hâlinde depolandığı yerlerde ürün ekici evlerine alındıktan sonra 15 gün ar­alarla ilaçlama tekrarlanmalıdır. Depolarda ilaçlamaya, asılan yapışkan tuzaklarda 3. ışık tuzaklarında 10-15 böcek (tütün güvesi veya tatlı kurt) görüldüğünde başlanır. İlaç uygulanmasından sonra depo en az 12 saat kapalı tutulur. Bu uygulama böcek çıkış ve uçuşlarının devam ettiği sürece haftada 3 kez yarını doz üzerinden yapılmalıdır.

Ürün fümigasyonu

Üründe böcek bulaşma ve zararı yoğun olduğu zaman fümi- gasyona başvurmak gereklidir. Fümigasyonda bulaşık ürün gaz geçirmez çadır altına veya gaz geçirmez odaya konulur. Bu ortama ilgili dozlarda fümigant verilir ve ürün gerekli süre bu ortamda tu­tulur. Süre dolduktan sonra çadır veya oda açılarak havalandırma yapıldıktan sonra fümigasvona son verilir.

Koruyucu ilaçlama

Tütünler işlendikten sonra balyalamadan önce uygulanır.